سخن گفتن بدون علم
سخن گفتن بدون علم موضوع: آداب و اخلاق تاریخ انتشار: 2016-02-28 | بازدید: 852

بسم الله الرحمن الرحیم

سخن گفتن بدون علم

 

شایسته است شخص مسلم در سخنانش راستگو و امانت دار باشد و هر چه را که در مورد امور دنیایی و یا اخروی به زبان می آورد مفید و سودمند باشد. در سخنانی که فایده ای در آن نیست و یا معنایی ندارند زیاده روی نکنند. همچنین نباید از روی حدس و گمان یا در مورد آنچه که علمی ندارند صحبت کنند؛ این ها از مقتضیات صدق و راستگویی هستند. الله تعالی مؤمنان را به صدق و راستگویی امر نموده و می فرماید: {ای کسانی که ایمان آورده اید تقوای الله را پیشه کنید و با راستگویان باشید}[1].

 

ابن کثیر رحمه الله می فرماید: "راست بگویید و پایبند به صدق باشید تا با اهل آن قرار گیرید و از هلاک و نابودی نجات یابید و برای امورتان فرج و گشایشی قرار دهد"[2].

 

و سعدی رحمه الله می فرماید: "{و با راستگویان باشید} در اقوال، افعال و احوال. کسانی که اقوال و افعال و احوالشان صدق و راستی باشد. از هر سستی و بی همتی به دوراند، به دنبال اهداف و مقاصد فاسد نیستند، دارای اخلاق و نیت صالح و نیک اند؛ زیرا صدق به سوی نیکی راهنمایی می کند و نیکی به سوی بهشت ختم می شود"[3].

 

در روایتی آمده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: "از دروغ برحذر باشید، همانا دروغ بسوی فساد راهنمایی می کند و فساد به سوی آتش – جهنم – راهنمایی می کند؛ همانا شخصی دروغ می گوید و دروغ را شایسته می بیند تا اینکه در نزد الله، دروغگو نوشته می شود. بر راستگویی پایبند باشید، همانا راستی به سوی نیکی راهنمایی می کند و نیکی به سوی بهشت راهنمایی می کند؛ همانا شخصی راست می گوید و راستی را شایسته می داند تا اینکه در نزد الله، راستگو نوشته می شود"[4].

 

همچنین الله تعالی ما را از شک و گمان منع می نماید و می فرماید: {ای کسانی که ایمان آورده اید! از بسیاری از گمان ها بپرهیزید، بی شک برخی از گمان ها گناه اند}[5].

و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرمایند: "از گمان برحذر باشید، زیرا گمان بدترین دروغ است".

الله جل وعلا می فرماید: {و از آنچه به آن علم نداری، پیروی نکن}[6].

 

ابن کثیر رحمه الله می فرماید: "قتاده فرموده: نگو: دیدم؛ درحالی که ندیده ای. نگو: شنیدم؛ درحالی که نشنیده ای. نگو: می دانم. درحالی که نمی دانی. همانا الله جل جلاله از تو درباره ی تمام آن ها، بازخواست می کند.

و مفهوم آنچه که گفته اند این است: همانا الله تعالی از سخن بدون علم نهی کرده است حتی از گمانی که توهم و خیال است نیز منع نموده"[7].

و قُتَیْبِی رحمه الله فرموده: "از روی حدس و گمان سخن نگو"[8].

سعدی رحمه الله می فرماید: "یعنی: و از آنچه که به آن علم نداری پیروی نکن بلکه هرچه می گویی و انجام می دهی را با اثبات و دلیل بیان کن، پس گمان نکن که آن سخنان می روند بدون اینکه به نفع تو یا به ضررت برساند"[9].

 

این منع در مورد امور شرعی، احکام حلال و حرام تأکید شده است. پس جایز نیست که کسی در دین الله بدون علم یا با حدس و گمان سخن بگوید.

 

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرمایند: "همانا قرآن نازل نشده که بعضی از آن بعضی دیگر را تکذیب کند بلکه بعضی از آن بعضی دیگر را تصدیق می کند؛ پس آنچه را که از آن دانستید به آن عمل کنید و آنچه را که از آن ندانستید به عالِم آن مراجعه کنید"[10].

 

و شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می فرماید: "آنچه را که انسان می داند باید از آن تبعیت و پیروی کند، زیرا او در آن امامی محسوب می شود که حق تبعیت دارد و آنچه را که از آن نمی داند مانند: کسی که شک دارد و معنای آن را نمی داند باید آن را به عالِمش واگذار کند"[11].

بنابراین:

شایسته نیست مسلمان در موضوعی سخن بگوید که معرفت و شناخت کافی نسبت به آن ندارد و یا چیزی را که وقائع و حوادثش را را به خوبی به خاطر ندارد یا چیزی را که نسبت به آن علم ندارد. پس زمانی که سخن می گوید باید با علم و شناخت کامل سخن بگوید و بداند گه در سکوت، امنیت نهفته است و الله تعالی از او نخواسته که با حدس و گمان که بدترین دروغ است سخن بگوید یا چیزی را به زبان آورد که به آن علم و شناخت کافی ندارد.

 

اما گاهی وقت ها پیش می آید که مسلمان مجبور است از روی حدس و گمان سخن بگوید یا چیزی را بیان کند که آن را به خوبی به خاطر ندارد در این حالت باید به شنونده بگوید که از روی حدس و گمانش صحبت می کند.

در نتیجه:

مسلمان، نباید سخن بگوید مگر با علم و معرفت به آن چیز و از سخنانی که در آن حدس، گمان و احتمالات وجود دارد دوری کند مگر در حدودی که مصلحتی در کار باشد و نیاز به اینگونه سخنان داشته باشد.

 

مترجم: ام احمد

https://islamqa.info

 

 

[1] {یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ} توبه:119

[2] تفسیر ابن کثیر: 4/230

[3] تفسیر سعدی: ص/355

[4] "إِیَّاکُمْ وَالْکَذِبَ، فَإِنَّ الْکَذِبَ یَهْدِی إِلَی الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ یَهْدِی إِلَی النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَیَکْذِبُ وَیَتَحَرَّی الْکَذِبَ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ کَذَّابًا وَعَلَیْکُمْ بِالصِّدْقِ، فَإِنَّ الصِّدْقَ یَهْدِی إِلَی الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ یَهْدِی إِلَی الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ وَیَتَحَرَّی الصِّدْقَ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّیقًا" روایت ابوداود و ترمذی؛ آلبانی آن را صحیح دانسته است.

[5] {یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ} حجرات:12

[6] {وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ} اسراء:36

[7] تفسیر ابن کثیر: 5/75

[8] تفسیر بغوی: 5/92

[9] تفسیر السعدی: ص/457

[10] "إِنَّ الْقُرْآنَ لَمْ یَنْزِلْ یُکَذِّبُ بَعْضُهُ بَعْضًا، بَلْ یُصَدِّقُ بَعْضُهُ بَعْضًا، فَمَا عَرَفْتُمْ مِنْهُ، فَاعْمَلُوا بِهِ، وَمَا جَهِلْتُمْ مِنْهُ، فَرُدُّوهُ إِلَی عَالِمِهِ" روایت احمد، محقیقن مسند و آلبانی آن را صحیح دانسته اند.

[11] بیان تلبیس الجهمیة: 8/377

 

 

 

    منبع: نوار اسلام

 

نصیحت و حکمت
نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.