اهمیت راستگویی و صداقت
اهمیت راستگویی و صداقت موضوع: آداب و اخلاق تاریخ انتشار: 2016-03-20 | بازدید: 777

اهمیت راستگویی و صداقت

 

صدق  یا همان راستگویی در لغت به معنای سخنی است که مطابق با واقعیت و حقیقت باشد.

 

و چون صدق و راستگویی از نیازها و ضروریات مجتمع انسانی به شمار می آید. و از افضل ترین رفتارهای بشری است که نفع بسیاری در آن است. و در مقابل دروغگویی از عناصر فساد و نابودی مجتمع انسانی است و باعث نابود شدن اساس و مبنای آن می گردد. و از اخلاق های رذیل بشری به حساب می آید، اسلام دستور به صداقت و راستگویی و نهی از دروغگویی داده است.

 

الله سبحانه و تعالی در قرآن کریم می فرماید: (ای کسانی که ایمان آورده اید از الله بترسید، و با راستگویان باشید)[1]. امام ابن کثیر رحمه الله در تفسیر این آیه می فرماید: یعنی اگر راستگو باشید و به صداقت اهمیت دهید از اهل راست گویان خواهی بود. در نتیجه از هلاکت و نابودی نجات خواهی یافت. در نتیجه الله عزوجل در هر کاری برایتان مخرج و فرجی قرار خواهد داد.

 

و در آیه دیگر می فرماید: (اگربا الله صداقت ورزند برایشان بهتر است)[2].

 

و از عبدالله بن مسعود رضی الله عنه روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (همانا راستگویی، انسان را به سوی نیکی رهنمون می کند. و نیکی، انسان را به بهشت می رساند. و شخص به اندازه ای راست می گوید و به دنبال راستگویی است که نزد الله متعال در زمره ی صدیقین نوشته می شود. و همانا دروغگویی، انسان را بسوی فسق و فجور سوق می دهد. و فسق و فجور، انسان را به جهنم می کشاند. و شخص، به اندا زه ای دروغ می گوید و به  فکر دروغ  گفتن است که نزد الله متعال، در زمره ی دروغگویان نوشته می شود)[3].

 

این حدیث دلیل بر این است که راستگویی منجر به نیکی می شود. و نیکی اصطلاحی است که بر هر کار خیر و اعمال صالحی دلالت می کند. و اصل گناه انحراف از راه حق است. در نتیجه گناه کار کسی است که از راه هدایت منحرف شده است.

 

و از حسن بن علی بن ابی طالب رضی الله عنهما روایت شده که فرمود: از رسول الله صلی الله علیه و سلم حفظ کرده ام که فرمودند: (آنچه تو را به شک می اندازد رها کن و به سوی آنچه تو را به شک نمی اندازد برو. همانا راستگویی اطمینان و آرامش است اما دروغگویی شک و تردید)[4].

 

و در حدیث طولانی که ابوسفیان رضی الله عنه قصه هرقل را تعریف می کند چنین آمده که وقتی هرقل به مسلمانان گفتند: او (پیامبر) شما را به چه چیزی دستور می دهد؟ ابو سفیان در جواب فرمود: به ما دستور می دهد که الله یکتا را بپرستیم و هیچ شریکی همراه او قرار ندهیم و آنچه که پدرانمان می گفتند را رها کنیم. و همچنین ما را به بر پایی نماز و راست گویی و عفت و پاک دامنی و صله رحم دستور می دهد.

 

و از حکیم بن حزام رضی الله عنه روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (فروشنده و خریدار تا زمانی که از هم جدا نشده‏اند، اختیار فسخ معامله را دارند. و افزود: اگر آنها راست بگویند و عیب کالا را بیان کنند، در معامله آنان، خیر و برکت به وجود خواهد آمد، و اگر عیب کالا را پنهان کنند و دروغ بگویند، معامله آنها بی‌ برکت خواهد شد)[5].

 

و باید بدانیم که صداقت و راست گویی شامل صداقت با الله سبحانه و تعالی و صداقت با نفس خویش نیز می شود. اما صداقت با الله همان اخلاص در عبادت الله سبحانه و تعالی است و صداقت با نفس خویش همان قیام به شریعت الله عزوجل و صدق و راستی با مردم در کلام، وعده، معاملات خرید و فروش، نکاح و غیره است، به گونه ای که بین ظاهر و باطن فرد تفاوتی نباشد.

 

مخالف صداقت و راستی دروغ است و همه می دانیم که آن عمل حرامی است که زشتی و قباحت آن متفاوت است. و بدترین نوع آن دروغ بستن بر الله و رسولش است زیرا آن افترا و تهمت به دین به حساب می آید و گستاخی بزرگی بر الله سبحانه و تعالی است. به همین دلیل از صفات رسول الله صلی الله علیه و سلم در تبلیغ صفت صدق و راستی بود. و بدین دلیل الله تعالی در کتابش می فرماید: (پس چه کسی ستمکار تر از آن کسی است که به الله دروغ می بندد تا از روی بی خبری مردم را گمراه کند؟ به راستی که الله ستمکاران را هدایت نمی کند)[6]. و در آیه دیگر می فرماید: (و چه کسی ستمکارتر از کسی است که بر الله دروغ می بندد؟! آنان (روزقیامت) بر پروردگارشان عرضه می شوند، و گواهان می گویند: اینها همان کسانی هستند که بر پروردگارشان دروغ بسته اند. لعنت الله بر ستمکاران باد)[7].  و مثل این دروغ گفتن بر رسول الله صلی الله علیه و سلم همان طور که در حدیث متواتر از رسول الله صلی الله علیه و سلم روایت شده که فرمودند: (و هرکس که عمداً سخن دروغی را به من نسبت دهد، جایگاهش را در دوزخ آماده کند)[8].

 

و  همان طور که قبلا ذکر کردیم دروغ گفتن حرام است و جایز نیست مگر در حالاتی که مصلحتی در آن باشد.

 

مثلا وقتی که شخص واسطه آشتی بین طرفین دعوا باشد و هیچ راهی جز سخن مصلحت آمیزی برای صلح دو طرف نداشته باشد. به دلیل حدیث ام کلثوم رضی الله عنها که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (کسی که برای ایجاد صلح و آشتی میان مردم، سخن مصلحت آمیزی را به مردم برساند یا سخن مصلحت آمیزی بر زبان آورد، دروغگو شمرده نمی ‌شود)[9].

 

حالت دیگر سخن مرد با همسرش و یا زن با همسرش در اموری که باعث افزایش محبت و مودت بین آنها می گردد حتی اگر در آن مبالغه کند. چنان که در حدیث اسماء بنت یزید رضی الله عنها روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (دروغ جایز نیست مگر در سه حالت که عبارتند از: زمانی که مرد با همسرش سخن می گوید برای اینکه او را راضی کند. دوم دروغ در جنگ و سوم دروغ برای اصلاح بین مردم)[10].

 

اما بزرگترین حالات صدق و دروغگویی؛ صداقت و راستگویی در عهد و پیمان است. چون صداقت در عهد و پیمان از بهترین اخلاق هایی است که در افراد مؤمنان وجود دارد. و فرقی نمی کند که این عهد و پیمان مربوط حقوق الله سبحانه و تعالی باشد یا مربوط به حقوق مردم. الله سبحانه و تعالی در ستودن بندگانی که صداقت در عهد و پیمان دارند، می فرماید: (‏و کسانی اند که در امانتداری خویش امین و در عهد خود بر سر پیمانند)[11]. و در آیه دیگر می فرماید: (و وفا کنندگان به پیمانشان آنگاه که پیمان بستند)[12]. و در آیه دیگر می فرماید: (از مؤمنان مردانی هستند که به پیمانی که با الله بسته بودند وفا کردند، بعضی بر سر پیمان خویش جان باختند و بعضی چشم به راهند و هیچ گونه تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود نداده‌ اند)[13].

 

و در آخر از الله سبحانه و تعالی می خواهیم که اخلاص و صدق در اقوال و اعمال را به ما عطا فرماید.

 

منبع: islamqa.info

مترجم: ام محمد

 


[1] ـ توبه:119: " یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ ".

[2] ـ محمد:21: " فَلَوْ صَدَقُوا اللَّـهَ لَکَانَ خَیْرًا لَهُمْ".

[3] ـ صحیح مسلم: " عَلَیْکُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ یَهْدِی إِلَی الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ یَهْدِی إِلَی الْجَنَّةِ وَمَا یَزَالُ الرَّجُلُ یَصْدُقُ وَیَتَحَرَّی الصِّدْقَ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّیقًا وَإِیَّاکُمْ وَالْکَذِبَ فَإِنَّ الْکَذِبَ یَهْدِی إِلَی الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ یَهْدِی إِلَی النَّارِ وَمَا یَزَالُ الرَّجُلُ یَکْذِبُ وَیَتَحَرَّی الْکَذِبَ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ کَذَّابًا".

[4] ـ جامع ترمذی، سنن نسائی: " دع ما یریبک إلی مالا یریبک ، فإن الصدق طمأنینة ، والکذب ریبة".

[5] ـ صحیح بخاری: " الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ مَا لَمْ یَتَفَرَّقَا. أَوْ قَالَ: حَتَّی یَتَفَرَّقَا، فَإِنْ صَدَقَا وَبَیَّنَا بُورِکَ لَهُمَا فِی بَیْعِهِمَا، وَإِنْ کَتَمَا وَکَذَبَا مُحِقَتْ بَرَکَةُ بَیْعِهِمَا".

[6] ـ انعام:144: " فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَیٰ عَلَی اللَّـهِ کَذِبًا لِیُضِلَّ النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ ۗ إِنَّ اللَّـهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ".

[7] ـ هود:18: "وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَیٰ عَلَی اللَّـهِ کَذِبًا أُولَٰئِکَ یُعْرَضُونَ عَلَیٰ رَبِّهِمْ وَیَقُولُ الْأَشْهَادُ هَٰؤُلَاءِ الَّذِینَ کَذَبُوا عَلَیٰ رَبِّهِمْ  أَلَا لَعْنَةُ اللَّـهِ عَلَی الظَّالِمِینَ".

[8] ـ متفق علیه: "من کذب علی متعمداً فلیتبوأ مقعده من النار".

[9] ـ صحیح بخاری: "لَیْسَ الْکَذَّابُ الَّذِی یُصْلِحُ بَیْنَ النَّاسِ فَیَنْمِی خَیْرًا أَوْ یَقُولُ خَیْرً".

[10] ـ جامع ترمذی و انرا حدیث حسن می داند: " لا یَحِلُّ الْکَذِبُ إِلا فِی ثَلَاثٍ یُحَدِّثُ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ لِیُرْضِیَهَا وَالْکَذِبُ فِی الْحَرْبِ وَالْکَذِبُ لِیُصْلِحَ بَیْنَ النَّاسِ".

[11] ـ مؤمنون:8: " وَالَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ".

[12] ـ بقره:177: " وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا".

[13] ـ حزاب:23: " مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّـهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَیٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا ".

 

 

    منبع: نوار اسلام

 

نصیحت و حکمت
نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.