انواع و اقسام تواضع و فروتنی
انواع و اقسام تواضع و فروتنی موضوع: آداب و اخلاق تاریخ انتشار: 2016-10-03 | بازدید: 479

انواع و اقسام تواضع و فروتنی

تواضع و فروتنی بزرگترین نعمتی است که الله عزوجل به بنده  اش می دهد. الله سبحانه و تعالی می فرماید: (پس به ( سبب) رحمت الهی است که تو با آنان نرم خو (و مهربان) شدی، و اگر تند خو و سخت دل بودی، قطعاٌ از اطراف تو پراکنده می شدند)[1].

 

و در آیه دیگر می فرماید: (و یقیناَ تو (ای محمد) بر اخلاق وخوی بسیار عظیم و والایی هستی)[2]. که این خلق قیام ایشان برای عبودیت الله عزوجل به صورت متنوع و نیکی کامل به مخلوقات بود. پس اخلاق رسول الله صلی الله علیه و سلم تواضع تام و کامل بود که در آن اخلاص برای الله عزوجل و مهربانی بر بندگان نهفته بود که این بر خلاف ویژگی های متکبرین از تمام جهات است.  

 

و برای تواضع و فروتنی اسبابی وجود دارد که مسلمان بدون آنها نمی تواند به آن برسد. و امام ابن قیم رحمه الله در کتاب (الروح) به آن چنین اشاره کرده است: (تواضع از طریق کسب شناخت الله سبحانه و تعالی و شناخت اسماء و صفات او، صفت عظمت و بزرگی اش، و محبت و جلالتش به دست می آید و نیز پس از شناخت خویش، و معایب اعمال و کردارش و آسیب های آن اخلاقی حاصل می گردد که به آن تواضع می گویند. و تواضع یعنی شکستن قلب برای الله عزوجل، و فرود آوردن بال فروتنی از روی مهربانی بر بندگانش می باشد. به همین دلیل است که شخص متواضع هرگز خود را برتر از دیگران نمی داند و هیچ گاه نمی گوید که دیگران بر من حق دارند بلکه نظرش چنین است که دیگران از من برترند و همچنین بر من حق دارند. و این صفت اخلاقی را الله عزوجل فقط برای کسی که می دهد که دوستش دارد و او را مورد تکریم قرار می دهد و می خواهد وی را به خود نزدیکتر کند).

 

و به همین دلیل است که نصوصی درباره فضیلت این صفت اخلاقی عظیم آمده که دلیل بر بزرگی آن است از جمله حدیثی که ابی  هریره رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه و سلم روایت کرده که ایشان فرمودند: (هیچ مالی از صدقه دادن کم نمی شود، و هر عفوی باعث می گردد که الله تعالی عزت بنده اش را افزایش دهد، و هرکس که به خاطر الله متعال تواضع و فروتنی نماید الله تعالی او را بلند می گرداند)[3].

 

امام نووی رحمه الله در شرح این حدیث چنین می فرماید: (این فرموده رسول الله صلی الله علیه و سلم که می فرماید: و هرکس که به خاطر الله متعال تواضع و فروتنی نماید الله تعالی او را بلند می گرداند؛ و دو وجه دارد:

 

وجه اول این است که چنین فردی را در دنیا بلند می کند و به وی در قلب ها به خاطر تواضعش مقام و منزلت عطا می کند، در نتیجه نزد مردم رفیع می گردد و دارای منزلت والایی می شود.

اما وجه دوم این است که مقصود اجر و ثواب آخرت است طوری که در آخرت بلند می گردد به خاطر فروتنی که در دنیا داشته است.

 

و برخی از علما هم گفته اند که ممکن است مقصود هر دو وجه باشد یعنی هم  بلندی در دنیا و آخرت. و الله اعلم).

تواضع و فروتنی ممکن است در بسیاری از امور باشد از جمله:

1ـ تواضع و فروتنی بنده در هنگام انجام دستور الهی و هنگام دوری از نواهی الهی:

ابن قیم رحمه الله می فرماید: (معمولا انسان برای طلب راحتی در انجام دستور سهل انگاری می کند. که نوعی فرار از عبودیت و فرمانبرداری به نظر می رسد. چنان که در هنگام دوری از نهی سستی می کند. اما اگر بنده در در انجام دستور الهی و دوری از نهی الهی فروتنی از خود نشان دهد؛ در این حالت قطعا برای عبودیت و فرمانبرداری فروتن بوده است).

 

2ـ تواضع داشتن در برابر عظمت و جلالت الله سبحانه و تعالی و نیز فروتنی در برابر عزت و جبروت پروردگار:

ابن قیم رجمه الله می فرماید: (هرگاه شخص احساس تکبر و غرور پیدا کرد: عظمت الله سبحانه و تعالی را به یاد آورد، و بداند که این بزرگی و عظمت فقط از آن پروردگار است. و به یاد آورد که هر کسی در این باره با پروردگارش ستیزی کند پس باید منتظر غضب شدید پروردگارش باشد؛ در این هنگام نفس انسان متواضع می گردد و قلبش به خاطر عظمت الله تعالی شکسته می شود و به شکوه و عظمت پروردگارش اطمینان پیدا می کند و در برابر پادشاهی الله عزوجل تواضع و فروتن می گردد. که این نهایت تواضع است).

 

3ـ تواضع داشتن در پوشش و راه رفتن:

از ابن عمر رضی الله عنهما روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (مردی که متکبرانه ازارش را روی زمین می‌ کشید، در زمین فرو رفت. و تا روز قیامت در زمین فرو خواهد رفت)[4].

و نیز در حدیث دیگری می فرمایند: (مردی که در جامه اش متکبرانه راه می رود و در حالی که موهایش را بر سر شانه هایش رها کرده الله تعالی او را در زمین فرو برد، و تا روز قیامت در زمین فرو خواهد رفت)[5].

 

4ـ تواضع داشتن فردی که به وی فضل داده شده است:

از صحابی جلیل براء بن عازب رضی الله عنه روایت شده که (روز جنگ احزاب، رسول الله صلی الله علیه و سلم را در حالی دیدم که خاک سفیدی شکمش را پوشانیده بود و می فرمودند: پروردگارا! اگر تو نبودی، ما هدایت نمی‌ شدیم، نماز نمی‌ خواندیم و صدقه نمی ‌دادیم. پس بر ما آرامش نازل کن و هنگام رویارویی با دشمن، ما را ثابت قدم بگردان. آنان بر ما ستم کردند و دشمنی ورزیدند. هرگاه، اراده فتنه و فساد کنند، جلوی آنان را خواهیم گرفت)[6].

5ـ تواضع و فروتنی در رفتار و کمک به همسر:

از ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها روایت شده که: (از من درباره اموری که رسول ‏الله صلی الله علیه و سلم در خانه انجام می ‏داد، سؤال نمودند. جواب دادم: رسول‏ الله صلی الله علیه و سلم در کارهای خانه، به همسران خود کمک می‏ کرد. اما به محض اینکه وقت نماز فرا می ‌رسید، برای نماز بیرون می‌ رفت)[7].

حافظ ابن حجر رحمه الله در شرح حدیث می فرماید: (این حدیث دلیل بر تشویق به تواضع و فروتنی و دوری از تکبر و نیز مرد را به خدمت خانواده اش تشویق می کند).

6ـ تواضع و فروتنی همراه با کودکان و شوخی کردن با آنان:

از صحابی جلیل انس رضی الله عنه روایت شده که: ( رسول الله صلی الله علیه و سلم به اندازه ‌ای با ما نشست و برخاست داشتند که (شوخی می ‌کردند و) به برادر کوچکم می ‌فرمودند: ای ابوعمیر!حال نُغَیر چطور است؟ "نُغیر، پرنده کوچکی بود که ابوعمیر با آن بازی می‏ کرد")[8].                                                

7ـ داشتن تواضع با خدمتکار:

از ابی هریره رضی الله عنه روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (هرگاه، مستخدم برای شما غذا می آورد، اگر او را همراه خود شریک نمی ‏کنید، حداقل یک یا دو لقمه برایش بدهید. زیرا او برای شما زحمت پخت و پز آن را متحمل شده است)[9].

و در آخر از الله عزوجل می خواهیم که همه ما را جزو فروتنان و متواضعان قرار دهد.

مترجم: ام محمد

منبع: islamqa.info

 

 

[1] ـ آل عمران:159: (فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّـهِ لِنْتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ).

[2] ـ قلم:4: (وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ).

[3] ـ صحیح مسلم: (ما نقصت صدقةٌ من مال ، وما زاد الله عبداً بعفوٍ إلا عزّاً ، وما تواضع أحدٌ لله إلا رفعه الله).

[4] ـ صحیح بخاری: (بینما رجل یجرُّ إزاره من الخیلاء خُسف به فهو یتجلجل فی الأرض إلی یوم القیامة).

[5] ـ صحیح بخاری: (بینما رجل یمشی فی حلُّة تعجبه نفسه مرجِّل جمُّته إذ خَسف الله به فهو یتجلجل إلی یوم القیامة).

[6] ـ صحیح بخاری و مسلم: (کان النبی صلی الله علیه وسلم ینقل معنا التراب یوم الأحزاب ولقد رأیته واری التراب بیاض بطنه یقول : لولا أنت ما اهتدینا نحن ولا تصدقنا ولا صلینا فأنزلن سکینة علینا إن الألی وربما قال الملا قد بغوا علینا إذا أرادوا فتنة أبینا).

[7] ـ صحیح بخاری: (مَا کَانَ النَّبِیُّ r یَصْنَعُ فِی بَیْتِهِ؟ قَالَتْ: کَانَ یَکُونُ فِی مِهْنَةِ أَهْلِهِ، تَعْنِی خِدْمَةَ أَهْلِهِ، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاةُ خَرَجَ إِلَی الصَّلاةِ).

[8] ـ صحیح بخاری: (إِنْ کَانَ النَّبِیُّ r لَیُخَالِطُنَا حَتَّی یَقُولَ لأَخٍ لِی صَغِیرٍ: «یَا أَبَا عُمَیْرٍ! مَا فَعَلَ النُّغَیْرُ»؟).

[9] ـ صحیح بخاری: (إِذَا أَتَی أَحَدَکُمْ خَادِمُهُ بِطَعَامِهِ فَإِنْ لَمْ یُجْلِسْهُ مَعَهُ فَلیُنَاوِلْهُ لُقْمَةً أَوْ لُقْمَتَیْنِ، أَوْ أُکْلَةً أَوْ أُکْلَتَیْنِ، فَإِنَّهُ وَلِیَ عِلاجَهُ).

 

 

    منبع: islamtape

 

نصیحت و حکمت
نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.