آیا قضا و قدر با هم فرق دارند؟
آیا قضا و قدر با هم فرق دارند؟ موضوع: ایمان تاریخ انتشار: 2017-08-13 | بازدید: 78

آیا قضا و قدر با هم فرق دارند؟

 

برخی از علما بر این باور هستند که قضا و قدر مترادف یکدیگرند.

و این موافق سخن برخی از علمای لغت است که قدر را به قضا تفسیر کرده اند.

مثلا در (قاموس المحیط) تألیف فیروزآبادی آمده است: (قدر: یعنی قضا و حکم)[1].

و از شیخ ابن باز ـ رحمه الله ـ پرسیده شد: قضا و قدر چه تفاوتی با هم دارند؟

ایشان گفتند: (قضا و قدر یک چیز است، چیزی که الله پیش‌ تر قضا نموده و تقدیر کرده است، به این چیز قضا گفته می‌ شود و قدر هم گفته می‌ شود)[2].

اما گروهی دیگر از علما بر تفریق بین این دو هستند.

طوریکه برخی گفته‌ اند: قضا سابق بر قدر است. به این معنی که قضاء یعنی آنچه الله تعالی ازل دانسته و به آن حکم نموده و قدر یعنی وجود مخلوقاتِ موافق این علم و حکم.

حافظ ابن حجر رحمه الله می‌ فرماید: (علما گفته‌ اند: قضاء یعنی حکم کلی اجمالی در ازل، و قدر جزئیات این حکم و تفاصیل آن است)[3].

و در جای دیگر می فرماید: (قضاء یعنی حکم به کلیات بر سبیل اجمال در ازل، و قدر حکم به وقوع جزئیاتِ این کلیات است بر سبیل تفصیل)[4].

راغب اصفهانی می‌ فرماید: (قضای الله تعالی خاص ‌تر از قدر است، زیرا آن فصل و جدایی بین دو تقدیر است، بنابراین قدر همان تقدیر است و قضاء همان فصل و قطع است. و برخی از علما گفته اند که قدر به منزله‌ ی چیزی است که برای پیمانه آماده شده و قضا به منزله‌ ی پیمانه است و این سخن الله متعال شاهد بر آن است که: (و [این] دستوری قطعی بود)[5].

و آنجا که می ‌فرماید: (این [امر] همواره بر پروردگارت حکمی قطعی است)[6].

و می‌ فرماید:  (و کار یکسره شود)[7] یعنی قطعی و تمام شود، یعنی دیگر رخ داده و نمی ‌توان جلوی آن را گرفت)[8].

گروهی دیگر از علما این رای را برگزیده‌اند که این دو کلمه اگر جدا از هم بیایند یک معنی دارند و اگر در یک جمله با هم بیایند هر یک معنای متفاوتی خواهند داشت.

شیخ ابن عثیمین رحمه الله می‌ فرماید: (قدر در لغت به معنای تقدیر (اندازه‌ گیری) است. الله متعال می‌ فرماید:  (ماییم که هر چیزی را به اندازه آفریده‌ایم)[9]. و می ‌فرماید: (پس [چگونگیِ نوزاد را] تعیین نمودیم و چه نیک تواناییم)[10]. اما قضاء در لغت به معنای حکم است. برای همین می‌ گوییم: قضاء و قدر اگر همراه با یکدیگر بیایند یک معنا ندارند و اگر جدا از هم بیایند مترادفند.

اگر گفته شد: این قَدَر الله است، در این حالت قضا را شامل می‌ شود ولی اگر هر دو با هم بیایند هر یک معنای مختلفی دارد:

ـ تقدیر: یعنی آنچه پروردگار در ازل درباره‌ی خلق خود مقدر نموده.

ـ و قضاء یعنی: آنچه الله سبحانه و تعالی در خلق خود حکم نموده، از جمله ایجاد یا عدم یا تغییر. بر این اساس تقدیر پیش ‌تر است.

حال اگر کسی بگوید: هرگاه بگوییم در صورت یکجا آمدن این دو، قضا یعنی آنچه الله سبحانه و تعالی در مورد خلق خود از جمله ایجاد یا اعدام یا تغییر حکم نموده، و قدر پیش‌ تر از آن است. این سخن با کلام الله متعال متعارض است که می ‌فرماید:  (و همه چیز را آفرید و آنگونه که در خور آن است تقدیر نمود)[11]. زیرا بر اساس ظاهر این آیه، تقدیر پس از خلقت بوده است.

پاسخ این اشکال بر دو وجه است:

ـ یا آنکه بگوییم این از باب ترتیب ذکری است نه معنوی (یعنی معنای ترتیب نمی ‌دهد) و بلکه برای تناسب پایان آیات خلق را قبل از تقدیر آورده است.

مگر نمی‌ دانید که موسی از هارون بهتر است، اما در سوره‌ ی طه هنگام سخن درباره‌ ی ساحران هارون را پیش از موسی ذکر کرده و می‌ فرماید: (پس ساحران به سجده افتادند [و] گفتند: ایمان آوردیم به پروردگار هارون و موسی)[12]. که این برای تناسبِ پایان آیات است و معنی ‌اش این نیست که متأخر از نظر لفظ در رتبه نیز متأخر باشد.

ـ یا می ‌گوییم: تقدیر در اینجا به معنای یکنواختی است؛ یعنی: او را به اندازه‌ ی معین آفرید، مانند این سخن الله متعال که می ‌فرماید: (آنکه آفرید و هماهنگ [خلق] نمود)[13]. که اینجا (تقدیر) به معنای هماهنگی است.

این معنای دوم [از نظر صحت] نزدیک ‌تر از معنای نخست است، زیرا کاملا مطابق این سخن الله متعال است که فرموده است: ﴿الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّی﴾ بنابراین اشکالی در آن نیست)[14].

اما این مساله‌ ی چندان مهمی نیست و فایده‌ ی زیادی از آن حاصل نمی‌ شود و هیچ اعتقاد و عملی به آن وابسته نیست. نهایت این مساله اختلاف در تعریف است و دلیلی از کتاب و سنت وجود ندارد که به صورت قطعی این بحث را روشن کند. مساله ‌ی مهم، ایمان به این رکن بزرگ از ارکان ایمان و باور داشتنِ آن است.

امام خطابی ـ رحمه الله ـ پس از ذکر آنکه قدر همان تقدیر سابق است و قضا همان خلق است، می‌ فرماید: (برآورد سخن در این باب ـ یعنی قضا و قدر ـ این است که این دو مساله از یکدیگر جدا نیستند، زیرا یکی از آنها به منزله‌ ی اساس و دیگری در منزله ‌ی بنا است، بنابراین هر که قصد جدا سازی این دو را داشته باشد ویرانی این بنا را هدف گرفته است)[15].

از شیخ عبدالعزیز آل شیخ پرسیده شد: قضا و قدر چه تفاوتی با هم دارند؟

ایشان چنین پاسخ داد: (برخی از علما قضاء و قدر را یکی دانسته و گفته‌ اند: قضا همان قدر است و قدر همان قضاء است، و برخی تفاوتی را ذکر کرده و گفته ‌اند: قدر عام‌ تر است و قضاء خاص‌ تر، بنابراین قدر عام است و قضاء نیز جزئی از آن. اما ایمان به همه‌ ی اینها واجب است، یعنی هرچه الله تعالی تقدیر نمود و قضا کرد باید به آن ایمان داشت و تصدیقش نمود...)[16].

منبع: https://islamqa.info/fa

 

 

[1] ـ (ص:591).

[2] ـ سایت شیخ بن باز: http://www.binbaz.org.sa/noor/1480

[3] ـ فتح الباری (۱۱/ ۴۷۷).

[4] ـ فتح الباری: (۱۱/ ۱۴۹).

[5] ـ مریم:21: ﴿وَکَانَ أَمْرًا مَّقْضِیًّا﴾.

[6] ـ مریم:71: ﴿ کَانَ عَلَی رَبِّکَ حَتْمًا مَقْضِیًّا ).

[7] ـ بقره:210: ﴿وَقُضِیَ الأَمْرُ﴾.

[8] ـ المفردات: (ص:675).

[9] ـ قمر:49: ﴿إِنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ﴾.

[10] ـ مرسلات:23: ﴿فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ﴾.

[11] ـ فرقان:2: ﴿وَخَلَقَ کُلَّ شَیْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِیرًا﴾.

[12] ـ طه:70: ﴿فَأُلْقِیَ السَّحَرَةُ سُجَّدًا قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَی﴾.

[13] ـ اعلی:2: ﴿الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّی﴾.

[14] ـ شرح العقیدة الواسطیة: (۲/ ۱۸۹).

 

[15] ـ معالم السنن: (۲/ ۳۲۳).

[16] ـ القضاء والقدر فی ضوء الکتاب والسنة: (ص:۴۴).

 

 

 

    منبع: https://islamqa.info/fa

 

نصیحت و حکمت

عبد الله ابن مسعود رضي الله عنه، فرمودند : «کل بدعة ضلالة وإن رآها الناس حسنة»

«هر بدعتي گمراهي است اگر چه مردم آنرا خوب ببينند». (دارمي آن را با سند صحيح روايت کرده است)

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.