اخلاص چه معنی و مفهومی‌دارد؟
اخلاص چه معنی و مفهومی‌دارد؟ موضوع: توحید تاریخ انتشار: 2013-07-14 | بازدید: 915

اخلاص چه معنی و مفهومی‌دارد؟ اگر شخصی از عبادت قصد دیگری داشته باشد حکمش چیست؟

 

الحمدلله،

از عبادت منظور دیگری داشته باشد، در این مسئله تفصیل وجود دارد:

1- قصدش تقرب به غیر از «الله» و کسب ستایش و تعریف از سوی مردم باشد؛ چنین نیتی موجب بطلان عمل شده و سبب مشرک شدن انسان می‌گردد. در حدیث صحیح از ابوهریره رضی الله عنه از پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم نقل شده که الله تعالی فرموده است:

« أَنَا أَغْنَی الشُّرَکَاءِ عَنْ الشِّرْکِ، مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَکَ فِیهِ مَعِی غَیْرِی تَرَکْتُهُ وَشِرْکَهُ» مسلم (2985).

«من از شریک بی‌نیازترینم. هر کس در عملی، شخص دیگری را با من شریک سازد، او را با شرکش رها می‌سازم -او را به حال خودش واگذار می‌کنیم-».

2- قصد و نیت وی رسیدن به هدفی دنیوی مانند ریاست، پست و مال باشد و هیچ انگیزه‌ای برای تقرب به سوی الله تعالی نداشته باشد؛ این عمل نیز باطل است و سبب قربت آن شخص به سوی الله تعالی نمی‌شود.

الله تعالی می‌فرماید:[ مَنْ کَانَ یُرِیدُ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا وَزِینَتَهَا نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِیهَا وَهُمْ فِیهَا لا یُبْخَسُونَ (١٥)أُولَئِکَ الَّذِینَ لَیْسَ لَهُمْ فِی الآخِرَةِ إِلا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِیهَا وَبَاطِلٌ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ (١٦)]

   «کسانی که -صرفاً- زندگی و زینت دنیا را خواستار هستند اعمال‌شان را در این جهان بدون هیچ گونه کم و کاستی بطور کامل  می‌دهیم. آنان کسانی هستند که در آخرت جز آتش دوزخ بهره و نصیبی ندارند و آنچه که در دنیا انجام می‌دهند ضایع و هدر می‌رود و اعمال‌شان پوچ و بی‌فایده می‌گردد».   [هود:15-16]

فرق بین این شخص و شخص اولی این می‌تواند باشد که اولی قصد کسب ثنا و ستایش از طرف مردم را در سر دارد و توقع دارد که مردم بگویند عبادتگزار خوبی است. امّا دومی به تحسین و ثنای مردم اهمیت نمی‌دهد.

3- شخص، عبادتی انجام می‌دهد که از آن دو نیت دارد: یکی تقرب به سوی الله و دیگری رسیدن به هدفی دنیوی.

 بطور مثال: شخصی از عمل غسل جنابت دو نیت می‌کند: یکی تعبد و پاکی از جنابت و دیگری سرحالی و ازاله‌ی چرک‌ از بدن، یا حاجی از رفتن به زیارت خانه‌ی کعبه هم قصد عبادت می‌کند و هم قصد مشاهده‌ی آثار و ملاقات حجاج را این گونه نیت‌ها موجب کاهش اجر اخلاص می‌شود، ولی اگر نیت تعبد غالب و بیشتر باشد در این صورت گناهکار نمی‌شود و صرفاً ثواب عملش بطور کامل به او نمی‌رسد.

 زیرا الله تعالی فرموده است: [لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلا مِنْ رَبِّکُمْ] [بقره:198]

«گناهی بر شما نیست این‌که از فصل و رزق پروردگارتان برخوردار شوید- در ایام حج به کسب و تجارت بپردازید-».

ولی اگر چنانچه غالباً نیت وی اغراض دنیوی باشد، ثوابی در آخرت نخواهد داشت، بلکه اجر و مزد آن را در دنیا حاصل می‌کند و شاید گناهکار نیز بشود، زیرا او عالی ترین اهداف (عبادت) را وسیله‌ای برای کسب دنیای ناچیز قرار می‌دهد، چنین شخصی مانند کسی می‌ماند که الله تعالی در موردش فرموده است:[ وَمِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَإِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ یَسْخَطُونَ (٥٨) ][توبه: 58]

«در میان آنها –منافقین- کسانی هستند که در تقسیم زکات از تو عیب‌جویی می‌کنند-نسبت بی‌عدالتی می‌دهند- اگر به آنان چیزی از غنایم داده شود خوشنود می‌شوند و اگر چیزی از آن به آنها داده نشود فوراً‌ خشم می‌‌‌‌‌گیرند».

در سنن از ابوهریره رضی الله عنه روایت شده است: « أَنَّ رَجُلًا قَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ: رَجُلٌ یُرِیدُ الْجِهَادَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَهُوَ یَبْتَغِی مِنْ عَرَضِ الدُّنْیَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم: لَا أَجْرَ لَهُ» فَأَعَادَ ثَلَاثَاً و النبی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم یَقُولُ:«لَا أَجْرَ لَهُ» ». ابوداود (2516) 

«شخصی به رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم گفت: شخصی می‌خواهد در راه الله تعالی جهاد کند و در عین حال قصد برخورداری از غنیمت و نعمت دنیا را نیز دارد. پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم فرمود: «اجر و پاداشی ندارد». این شخص تا سه بار سؤالش را تکرار کرد و پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم هر بار می‌فرمود: «اجر و پاداشی ندارد».

 در بخاری و مسلم از عمر بن‌خطاب رضی الله عنه روایت شده است که رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم فرمودند: «فَمَنْ کَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَی دُنْیَا یُصِیبُهَا أَوْ إِلَی امْرَأَةٍ یَنْکِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَی مَا هَاجَرَ إِلَیْهِ» بخاری (1) و مسلم (1907)

«هر کس به خاطر اهداف دنیوی هجرت نماید به آن دست می‌یابد و اگر به قصد ازدواج با زنی هجرت می‌کند با آن زن ازدواج خواهد کرد و بالاخره حاصل هجرت هر کس همان چیزی است که بخاطر آن هجرت کرده است».

چنانچه جانب تعبد و غیر تعبد در نیت مساوی باشد و هیچ کدام بر دیگری نچربد، در این مورد بین علما اختلاف وجود دارد؛ فتوای أقرب به حق این است که چنین عملی بدون ثواب است. فرق بین این نوع و نوع قبلی در این است که نیت غیر تعبد در قسم سابق بالضرورة حاصل می‌شود. ممکن است سؤال پیش آید که میزان أغلب بودن نیت تعبد و غیر تعبد و تشخیص آن چگونه ممکن است و حدود آن چیست؟

در جواب می‌گوییم: چنانچه به جنبه‌ی غیر تعبد اهمیتی داده نشود و بصورت جنبه‌ی ثانویه نگریسته شود، در این صورت تعبد أغلب و غیر تعبد أقل است.

به هر حال مسئله‌ی نیت، مسئله‌ی بسیار مهمّی است و چه بسا انسان را به درجه‌ی «صدّیقان» ارتقاء داده و چه بسا به درجه‌ی «اسفل السافلین» تنزل ‌دهد. برخی از علمای سلف گفته‌اند: «درباره‌ی اخلاص آن چنان با نفسم مبارزه کردم که درباره‌ی چیز دیگری به آن اندازه مبارزه نکردم». 

بر‌ا‌ی خود و شما از خالق یکتا نیت خالص و عمل صالح مسئلت دارم.

 

شیخ ابن عثیمین- مجموعه فتاوا و رسایل(1/98-100)

 

    منبع: کتاب فتاوي علماء البلد الحرام

 

نصیحت و حکمت

قال غالب القطان: رأیت مالک بن دینار فی المنام، فکأنه قاعد فی مسجده الذی کان یجلس فیه، علیه قبطیتان وهو یقول: بأصبعیه هکذا: «صنفان من الناس لا تجالسوهما فإن مجالستهما مفسدة لقلب کل مسلم: صاحب بدعة قد غلا فیها، وصاحب دنیا مترف فیها». الحلیة الأولیاء؛ أبی نعیم اصفهانی

غالب قطان گفت: مالک بن دینار را در خواب دیدم که در مسجد نشسته بود و می فرمود: «دو دسته از مردم هستند که هرگز با آنها منشین، زیرا که همنشینی با آنها قلب هر مسلمانی را فاسد می کنند: یکی کسی که اهل بدعت است و در آن غلو کرده، و دیگری کسی که اهل دنیا است که در آن خوش گذارن است».

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.