برخی از آداب قبل از سفر، احکام نماز در سفر و مدت زمان جواز برای قصر در مسافرت
برخی از آداب قبل از سفر، احکام نماز در سفر و مدت زمان جواز برای قصر در مسافرت موضوع: نماز مسافر و مریض تاریخ انتشار: 2013-07-23 | بازدید: 244

ایا اعمالی که قبل از سفر انجام میشود مانند غسل یا خواندن دو رکعت نماز صحیح است و شما به چه دلیل میگویید که اگر سفر از چهار روز بیشتر باشد میتوان نماز راکامل خواند (با حدیث صحیح)؟

 

الحمدلله،

در زیر برخی از آداب قبل از سفر را ذکر می کنیم:

مستحب است مسافر با خانواده، نزدیکان، اهل علم، همسایه‌ها و یارانش خداحافظی کند. پیامبر صلی الله علیه وسلم  می‌فرماید : (کسی که می‌خواهد به سفر رود به کسی که جانشین خودش می‌کند بگوید : (أستودعکم الله الذی لا تضیع و دائعه) شما را نزد خدا به امانت می‌گذارم، خدایی که اماناتش را از بین نمی‌برد).( مسند احمد (2/403)، سنن ابن ماجه (2825) و شیخ البانی در سلسلة الأحادیث الصحیحة (16-2547) و صحیح سنن ابن ماجه (2/133) آن را صحیح دانسته است.)

پیامبر صلی الله علیه وسلم  هر گاه یکی از اصحابش می‌خواست سفر کند، با او خداحافظی می‌کرد، و می‌گفت : (أستودع الله دینک و أمانتک و خواتیم عملک) (دین و امانت و سرانجام اعمالت را نزد خداوند به امانت ‌گذار).( سنن ابن داود (2600) و سنن ترمذی (3442) و شیخ البانی در صحیح ترمذی (3/155) آن را صحیح دانسته است.)

و به هر یک از مسافران که از پیامبر صلی الله علیه وسلم  می‌خواست او را نصیحت کند، می‌فرمود : (زودک الله التقوی و غفر ذنبک و یسّرلک الخیر حیث ما کنت) (خداوند تو را به توشة تقوی مجهز کند و گناهانت را بیامرزد و در هر کجایی که هستی توفیق خیرت دهد).( ترمذی (3444) و شیخ البانی در صحیح ترمذی (3/419) آن را حسن صحیح دانسته است.)

 و مردی که عزم سفر داشت نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم  آمد و گفت : ای رسول خدا صلی الله علیه وسلم  مرا وصیتی کن، پیامبر صلی الله علیه وسلم  فرمود : (تو را به رعایت تقوای الهی و تکبیر گفتن هر زمان که از بلندی‌ای بالا رفتی، توصیه می‌کنم) وقتی که آن مرد رفت، پیامبر صلی الله علیه وسلم  فرمود : (پروردگارا زمین را برایش مسطح و نزدیک گردان و سفر را بر او آسان کن). (ترمذی (3445)، ابن ماجه (2771)، احمد، حاکم، شیخ البانی در صحیح ترمذی (3/156) و صحیح ابن ماجه (2/124) و صحیح ابن خزیمه (4/149) آن را حسن دانسته است.)

- مستحب است مسافر اول صبح روز پنج‌شنبه برای سفر خارج شود، چون پیامبر صلی الله علیه وسلم  اینگونه عمل کرده. کعب‌بن مالک رضی الله عنه  می‌گوید : (خیلی کم پیش می‌آمد که رسول خدا صلی الله علیه وسلم  جز روز پنج‌شنبه برای سفر کردن بیرون روند). صحیح بخاری (2948).

و برای امتش دعای برکت در اول روز را می‌کرد، و می‌فرمود : (اللهم بارک لأمتی فی بکورها) (پروردگارا به صبحگاهان امتم برکت ده). (ابوداود (2606) و ترمذی (1212)، ابن ماجه (2236)، مسند احمد (1/154-3/416)، ابوعیسی می‌گو‌ید: حدیث حسن است و شیخ البانی در صحیح ابوداود (2/494) و صحیح ترمذی (2/7-8) آن را صحیح دانسته است.)

- مستحب است مسافر هنگام خارج شدن از منزلش، دعای خروج را ‌بخواند : «بِسْمِ اللهِ تَوَکَّلتُ عَلَی اللهِ، اللَّهُمَّ إِنِّی أعُوذُ بِکَ أنْ أضِلَّ أَوْ أُضَلَّ، أَوْ أَزِلَّ أَوْ أُزَلَّ، أَوْ أظْلِمَ أَوْ أُظْلَمَ، أَوْ أجْهَلَ أَوْ یُجْهَلَ عَلَیَّ» (بنام خداوند، بر خدا توکل می‌کنم هیچ تلاش و کوششی بدون اذن خداوند وجود ندارد. پروردگارا، به تو پناه می‌برم از اینکه گمراه کنم یا گمراه شوم، به خطا بیاندازم یا به خطا انداخته شوم، ظلم کنم یا مورد ظلم واقع شوم، نادان و احمق پندارم یا احمق پنداشته شوم).( ابوداود (5059)، ترمذی (3426) و گفته : این حدیث حسن صحیح غریب است، و شیخ البانی در صحیح ترمذی (3/410) و صحیح ابوداود (3/959) آن را صحیح دانسته است. )( ابوداود (5094)، ترمذی (3427)، نسائی (5536)، ابن ماجه (3884)، ترمذی می‌گوید : این حدیث، حسن صحیح است، و شیخ البانی در صحیح ابوداود (3/959)و صحیح ترمذی (3/410-411) آن را صحیح دانسته است.)

- مستحب است مسافر هنگامی که سوار حیوان یا ماشین یا هواپیما یا وسائل نقلیة دیگری شد، دعای سفر را بخواند و بگوید : (الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر) (خدا بزرگ است، خدا بزرگ است، خدا بزرگ است). سپس

«سُبْحَانَ الَّذِی سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا کُنَّا لَهُ مُقْرِنِینَ (13) وَإِنَّا إِلَی رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ» (زخرف / 13-14)

«پاک و منزه است خدایی که اینها را برایمان رام گردانده در حالی که ما توانایی رام کردن آنها را نداشتیم، و حقیقتاً ما به سوی پروردگارمان بازمی‌گردیم».

(اللهم إنا نسألک فی سخرنا هذا البر و التقوی و من العمل ما ترضی، اللهم هوّن علینا سفرنا هذا و اطوعنا بعده اللهم أنت الصاحب فی السفر و الخلیفة فی الأهل، اللهم إنی أعوذبک من و عثاء السفر و کابة المنظر و سوء المنقلب : فی المال و الأهل ... )

(پروردگارا ما در این سفرمان از تو نیکوکاری و تقوی و عملی را که می‌پسندی طلب می‌کنیم. پروردگارا این سفرمان را بر ما آسان کن و دوریش را بر ما کوتاه ساز، پروردگارا تو در سفر همراه و در خانواده سرپرستی، پروردگارا ما از سختی سفر و منظرة غم‌انگیز و بدی نظر بد در مال و خانواده و فرزند به تو پناه می‌جوییم) و چون از سفرش بازگشت آنها را باز بگوید و اینها را بیفزاید : (آیبون، تائبون، عابدون، لربنا حامدون) (ما بازگشتیم در حالی که توبه‌کاران، پرستندگان و برای خدایمان سجده‌کننده‌گانیم).( مسلم (1342))

- مستحب است انسان به تنهایی و بدون رفیق و همراه مسافرت نکند : پیامبر صلی الله علیه وسلم  می‌فرماید : (اگر انسان در مورد تنهایی آنچه که می‌دانم، بدانند، هیچ سواره‌ای در شب تنها نخواهد رفت) بخاری (2998).

 و باز می‌فرماید : یک سوار، شیطان است، دو سوار دو شیطانند و سه نفر جماعت به شمار می‌روند). شیخ البانی در سلسلة الأحادیث الصحیحة‌ (62) و صحیح ترمذی (2/245) آن را صحیح دانسته است.

و اما برخی از آداب برگشت از سفر:

- بعد از انجام کارهای سفر، در مراجعت به خانه و زن و فرزندان خود تاخیر نکند، زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: «سفر پاره‏ای از عذاب است، از خوراک و نوشیدنی‏ها منع می‏کند، خواب را می‏گیرد هرگاه امور سفر به پایان رسید، در مراجعت به خانه تاخیر نشود» (متفق علیه).

- موقع برگشتن سه بار تکبیر گوید، و این دعا را تکرار کند، «آئِبُونَ، تَائِبُونَ، عَابِدُونَ، لِرَبِّنَا حَامِدُونَ» این کلمات را تکرار کند، زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین کرده است.

- در برگشتن از سفر بدون اطلاع قبلی شب هنگام وارد خانه نشود بلکه به نحوی اهل خانه را از آمدن خود اطلاع بدهد تا اهل خانه غافل‏گیر نشوند. رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین راهنمائی کرده است.

- پیامبر صلی الله علیه وسلم هرگاه از سفر بازمی گشتند ابتدا به مسجد می رفتند بعد دو رکعت نماز می خواندند.(متفق علیه – مسلم (2769)).

اما آنچه که در سوال آمده که قبل از سفر غسل و نماز خوانده شود، در سنت وارد نشده است.

و اما در مورد احکام نماز در سفر و مدت زمان جواز برای قصر در مسافرت؛

حقیقت آنست که در باره ی مدت زمان جواز قصر در مسافرت از کتاب و سنت بصورت مشخص نصی وارد نیست، لذا علما بدلیل نبود نص صریح اختلاف زیادی کرده اند و نزدیک به 10 قول وجود دارد،بعضی از فقها گفته اند تا بیشتر از 4 روز اقامت در جایی دیگر قصر جایز نیست ( مالکیه و شافعیه و حنابله)و برخی گفته اند 15 روز( ابوحنیفه) و برخی 20 روز ( ابن حزم و شوکانی) و حتی برخی گفته اند بصورت دائم!( ابن تیمیه)

اما استدلال کسانی که می گویند تا بیشتر از چهار روز جایز نیست، حدیث زیر است که صریح نیست:

پیامبر صلی الله علیه وسلم  برای حجه‌الوداع، روز یکشنبه از ماه ذی‌الحجه به مکه رسید و روزهای یکشنبه، دوشنبه، سه‌شنبه و چهارشنبه در مکه ماند و سپس روز پنج‌شنبه به سوی منی خارج شد، و در صبح روز چهارم ذی‌الحجه باز به مکه برگشت و روزهای چهارم، پنجم، ششم و هفتم ذی‌الحجه را در مکه ماند و روز هشتم، نماز صبح را در أبطح خواند، پیامبر صلی الله علیه وسلم  در طول این ایام نمازش را به صورت قصر می‌خواند، در حالی که تصمیم بر اقامت داشت، (بخاری(1085)) پس اگر شخص مسافر نیز قصد ماندن، به شیوة پیامبر صلی الله علیه وسلم  را داشت می‌تواند نمازش را به صورت قصر بخواند، و اگر قصد ماندن بیشتر از آن را داشت، باید نمازش را تمام بخواند.( المغنی، ابن قدامه (3/147-148)، الشرح الکبیر چاپ شده با المقنع (5/68)، الإنصاف مع الشرح الکبیر (5/168)، حاشیة ابن قاسم علی الروض المربع (2/390).)

و این حدیث صریح نیست و نمی توان از آن مدت چهار روز را برداشت نمود، لذا همانطور که گفته شد این مسئله یعنی مدت زمان جواز برای قصر در مسافرت محل نزاع شدیدی بین علماست و برای اطلاع شما از این نزاع فتوای زیر از ابن تیمیه را می آوریم:

از ابن تیمیه (رحمه الله) در مورد مردی که می‌داند 2 ماه در جایی اقامت می‌گزیند، سؤال شد آیا می‌تواند که در این مدت نمازش را به صورت قصر بخواند؟

جواب داد : (الحمدلله، علما درباره این مسأله اختلاف دارند، بعضی‌ها تمام خواندن نماز را واجب می‌دانند بعضی‌ها قصر کردن نماز را واجب می‌دانند، و قول صحیح آن است که هر دو شیوه درست و بدون اشکال است، هر کس نمازش را قصر کند، او انکار نمی‌شود، و علما در مورد افضل بودن این دو شیوه نیز دچار اختلاف هستند، آن دسته‌ای که در مورد جایز بودن قصر نماز شک دارند، دست به احتیاط گرفته و تمام خواندن نماز را افضل دانسته‌اند، و اما کسانی که سنت برای آنها آشکار شده و دانسته‌اند که پیامبر صلی الله علیه وسلم  برای شخص مسافر غیر از دو رکعت ـ قصر کردن ـ نماز را مشروع ندانسته، و حد سفر را با زمان و مکان خاصی و مدت اقامت را نیز با زمان محدودی، نه 3، نه 4، نه 12، نه 15، مشخص نکرده، معتقدند شخص مسافر نمازش را به صورت قصر بخواند، همچنان که اکثر علمای سلف نیز چنین کاری را کرده‌اند. حتی مسروق، او به عنوان حاکم برگزیده شد ولی آن را قبول نکرد، و سال‌ها اقامت گزید و نمازش را قصر می‌کرد، مسلمانان در نهاوند 6 ماه اقامت گزیدند و نمازشان را به صورت قصر می‌خواندند، آنها نمازشان را قصر می‌کردند با وجود اینکه می‌دانستند کارشان در 4 روز یا بیشتر تمام نمی‌شود، همچنان که پیامبر صلی الله علیه وسلم  و یارانش بعد از فتح مکه نزدیک 20 روز در آنجا ماندند و نمازشان را قصر می‌کردند، و صحابه در مکه بیشتر از 10 روز ماندند در ماه رمضان روزه نمی‌گرفتند، و پیامبر صلی الله علیه وسلم  زمانی که فتح مکه را کرد، می‌دانست که او نیاز دارد به اینکه بیشتر از 4 روز آنجا بماند. پس اگر محدود کردن مسافت سفر از لحاظ زمانی و مکانی هیچ اصلی ندارد شخص مسافر، تا زمانی که در سفر است، می‌تواند نمازهایش را قصر کند، و حتی اگر در جایی ماه‌های پیاپی نیز بماند. والله اعلم). مجموع الفتاوی، (ج 24/ ص 17-18)، (ج 24/ ص 140) و (ج 24/ ص 137)، الأختیارات الفقهیة، ابن تیمیه ص (110)، الشرح الممتع، ابن عثیمین (4/529-539)، الأختیارات الجلیة، السعدی ص (66).

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد و علی آله و اتباعه الی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت (IslamPP.Com)

 

نصیحت و حکمت
نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.