زندگی نامه امام طحاوی از علمای حنفی مذهب و کتاب مشهور او عقیده طحاویه
زندگی نامه امام طحاوی از علمای حنفی مذهب و کتاب مشهور او عقیده طحاویه موضوع: علماء و بزرگان اسلام تاریخ انتشار: 2013-07-29 | بازدید: 934

سلام لطفا بیوگرافی این شخص یعنی امام طحاوی را بنویسید.

و آیا قابل اعتماد هست که کتابهایش را بخوانیم همچنین کتاب معروفش عقاید طحاویه؟

 

الحمدلله،

امام طحاوی، مؤلف کتاب عقیده طحاوی یکی از علمای بزرگوار اهل سنت و جماعت هستند، و ایشان بیشتر با کتاب ارزشمند و مشهور "عقیده طحاوی" شهرت دارند، که این کتاب یکی از بهترین کتابهای عقیدتی اهل سنت است که توسط علمای زیادی از قدیم و جدید شرح داده شده است و بهترین شرح آنهم مربوط است به شرح ابی العز حنفی رحمه الله که مطالعه ی این کتاب به همه ی تابعین کتاب و سنت توصیه می شود.

این کتاب از شهرت وافری برخوردار بوده و مورد قبول و خوشایندی مذاهب مختلف اهل سنت قرار گرفته است که می توانید نسخه ای از آنرا که توسط ابی العز حنفی شرح داده شده را دالنود کنید: "شرح عقیده طحاویه" مراجعه کنید که هم مولف و هم شارح آن از علمای حنفی هستند و این کتاب جزو بهترین کتاب عقیدتی در بین تمام مذاهب اهل سنت است، و حتی تمامی مذاهب شافعی و حنبلی و مالکی آنرا قبول کرده اند.

 

اما مختصری در باره امام طحاوی حنفی رحمه الله:

او امام ابوجعفر احمد بن محمد بن سلامت بن سلمه بن عبدالملک ازدی حَجری مصری طحاوی است. طحاوی منسوب به «طحاء» روستایی از روستاهای صعید مصر می‎باشد.

ازد، از بزرگترین قبایل عرب و مشهورترین آنها از لحاظ گروه و طولانی ترین آنها از لحاظ شاخه می‎باشد. ازد از قبایل قحطانی می‎باشد. حَجری، طایفه‎ای از طوایف ازد است. که منصوب به حجر بن جزیله بن لَخم است. به آنان حجرالازد می‎گویند تا از حَجررُعین جدا و مشخص شوند.

امام طحاوی بنا به روایت شاگردش، ابن یونس در سال 239 هجری قمری (تقریبا پانصد سال قبل از ابن تیمیه) متولد شد. اکثر کسانی که شرح حالش را نوشته‎اند، چنین آورده‎اند، که درست همین است.

همه آنان جز ابن ندیم اتفاق نظر دارند که وفاتش سال 321 هجری قمری بوده، اما به نظر ابن ندیم، تاریخ وفاتش، سال 322 هجری قمری می‎باشد.

طحاوی در خانه‌ی علم و فضل بزرگ شد. پدرش از دانشمندان شعر و روایت بود. مادرش از زمره‌ی اصحاب شافعی به حساب می‎آید که در مجلس ایشان حضور داشته‎اند. دایی‎اش ؛ امام مزنی فقیه‎ترین شاگرد امام شافعی و ناشر علم وی می‎باشد.

امام طحاوی معاصر ائمه و حافظین حدیث از صاحبان کتابهای ششگانه حدیثی و کسانی که در طبقه‌ی آنان بوده‎اند، بود و با برخی از آنان در روایتهایشان مشارکت داشته است.

او فرهنگ نخستش را از خانواده‌ی علمی‎اش گرفته، سپس به حلقه‎های علم که در مسجد عمرو بن عاص برپا می‎شد، روی آورد. قرآن را نزد ابوزکریا یحیی بن محمد بن عمروس حفظ نمود؛ کسی که درباره‎اش گفته اند: در مسجد جامع هیچ ستونی وجود ندارد مگر آنکه او قرآن را نزد آن ختم نموده است.

امام طحاوی نزد دایی‎اش یعنی مُزَّنی علم فقه آموخته و قسمتهایی از «مختصر مزنی» که از علم شافعی و مفهوم گفته‎اش گرفته، از وی شنیده است. مزنی اولین کسی بوده که طحاوی از وی فقه آموخته است. امام طحاوی، از مزنی حدیث شنیده و آن را نوشته و روایتها و نقل‎هایش از شافعی به سال 252 هجری قمری شنیده است. طحاوی به خدمت اکثر کسانی که هم کیش مزنی بوده‎اند، رسیده و از اکثرشان، روایت نموده است، بعدها صحاوی تابع فقه امام ابوحنیفه می شود.

وقتی طحاوی به سن بیست سالگی رسید، مذهبش را تغییر داد و به مذهب امام ابوحنیفه گروید.

تغییر مذهب ابوجعفر طحاوی، کاری عجیب و غریب نبود، چون دانشمندان زیادی چه پیش از وی و چه در عصر وی، تغییر مذهب داده‎اند و هیچ یک از دانشمندان زمانشان بر آنان اعتراض نگرفته و آنان را از این کار نهی نکرده‎اند.

اکثر اصحاب امام شافعی از اهل مصر جزو پیروان امام مالک بوده، و بعضی از آنان استاد طحاوی بوده‎اند؛ چون این کارشان از روی تعصب یا تقلید یا هم‎چشمی نبوده بلکه تنها از روی دلیل و آگاهی و بصیرت بوده است.

 

امام طحاوی فرصت بودنش در شام را که در فاصله سالهای 268 تا 269 هجری قمری بود، غنیمت شمرد و در اثنای این سالها به غزه و عسقلان و طبریه و بیت المقدس و دمشق رفت و از بزرگان و دانشمندان کسب علم نمود و از آنان استفاده نمود و نزد قاضی ابوخازم فقه آموخت. او فقه عراق را از  طریق عیسی بن ابان،  از محمد بن حسن، از ابوحنیفه، و از طریق بکر بن عمّی، از محمد بن سَماعه، از محمد بن حسن، از ابوحنیفه کسب کرد.

 

اساتید طحاوی

امام طحاوی از بسیاری از دانشمندان بزرگ کسب علم نموده؛ از جمله:

1- امام علامه اسماعیل بن یحیی بن اسماعیل مزنی شافعی مذهب (وفات 264هـ. ق).

2- امام قاضی احمد بن ابی عمران بغدادی (وفات 280هـ. ق).

3- فقیه و علامه قاضی ابوخازم عبدالحمید بن عبدالعزیز بغدادی (وفات 292هـ. ق).

4- قاضی بزرگ ابوبکره بکّار بن قُتیبه (وفات 270هـ. ق).

5- قاضی علامه ابوعبید بن حسن بن حَربَوَیه (وفات 319هـ. ق).

6- قاضی علامه ابوعبید علی بن حسین بن حَربَوَیه (وفات 319هـ. ق).

6- امام و حافظ ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب نسائی (وفات 303هـ. ق).

7- امام و حافظ یونس بن عبدالأعلی مصری (وفات 264هـ. ق).

8- امام ربیع بن سلیمان مرادی، رفیق امام شافعی (وفات 270هـ. ق).

9- شیخ و امام ابوزُرعه عبدالرحمن بن عمرو دمشقی (وفات 281هـ. ق).

10- امام و حافظ شیخ الحرم علی بن عبدالعزیز بغوی (وفات 280هـ. ق).

11- امام محمد بن عبدالله بن عبدالحکم دانشمند دیار مصر (وفات 268هـ. ق).

12- امام و حافظ ابوبکر بن ابی داود سیستانی (وفات 316هـ. ق).

13- امام ابوبِشر محمد بن سعید دولابی (وفات 310هـ. ق).

14- امام و حافظ ابوامیه طَرسُوسی (وفات 273هـ. ق).

و علمای زیاد دیگر.

شاگردان طحاوی

تعداد زیادی از علماء به سوی طحاوی سفر کرده‎اند تا از محضر وی کسب علم کنند. در میان آنان تعداد زیادی از حافظان مشهور بوده‎اند که از طحاوی شنیده و از علمش بهره برده و علوم دینی را از وی برای دیگران نقل کرده‎اند.

برخی از این دانشمندان عبارتند از:

1- حافظ ابوالفرَج احمد بن قاسم بن خَشّاب (وفات 364هـ. ق).

2- امام و فقیه ابوبکر احمد بن منصور دامغانی.

3- امام و حافظ ابوالقاسم سلیمان بن احمد طَبرانی (وفات 360هـ. ق).

4- امام و ناقد ابواحمد عبدالله بن عَدِی (وفات 365هـ. ق).

5- امام و حافظ ابوسعید بن یونس مصری (وفات 347هـ. ق).

6- شیخ و عالم ابوسلیمان محمد بن زَبر دمشقی (وفات 379هـ. ق).

7- شیخ و حافظ محمد بن مظفر بغدادی (وفات 379هـ. ق).

8- محدّث مسلمة بن قاسم قُرطبی (وفات 353هـ. ق).

9- امام و حافظ ابوبکر بن مقریء (وفات 381هـ. ق).

10- قاضی مصر ابوعثمان اَزدی (وفات 329هـ. ق).

و دانشمندانی دیگر.

 

سخنان اهل علم راجع به امام طحاوی

ابن یونس بنا به نقل ابن عساکر در «تاریخ» خود، ج7، ص367 راجع به امام طحاوی می‎گوید: « او انسانی ثقه و مورد اعتماد، ثابت، فقیه، خردمند و بی‎نظیر بود».

 مسلمة بن قاسم در کتاب «الصلة» بنا به نقل ابن حجر در کتاب «اللسان»، ج1، ص276 می گوید: «طحاوی انسانی ثقه و مورد اعتماد، ثابت دل و ثابت زبان، جلیل القدر و فقیه بود. از اختلاف نظرهای علما آگاه و نسبت به تألیفات و تصنیفات دانشمندان باخبر بود».

ابن ندیم در کتاب «الفهرست»، صفحه ی 206 می گوید: «طحاوی از لحاظ علم و زهد یگانه‌ی زمان خود بود».

ابن عبدالبر- آن گونه که در کتاب «الجواهر المضیة» آمده- می‎گوید: «طحاوی نسبت به سیرت و اخلاق و اوضاع و فقه کوفی‎ها، از همه آگاه‎تر بود در عین حال در تمامی مذاهب فقهاء مشارکت داشت».

امام سمعانی در کتاب «الأنساب»، ج8، ص218 گوید: «طحاوی، امام، ثقه، ثابت، فقیه، دانشمند و بی‎نظیر بود».

ابن جوزی در کتاب «المنتظم»، ج6، ص250 راجع به طحاوی گوید: «او ثابت، فهیم، فقیه و خردمند بود». نوه ابن جوزی هم چنین گفته و افزوده که: «علما راجع به فضل و صداقت و زهد و ورع طحاوی اتفاق نظر دارند».

ابن اثیر در کتاب « اللباب»، ج2، ص276 می‎گوید: «طحاوی، امام، فقیه حنفی مذهب، ثقه و ثابت بود».

امام ذهبی در کتاب «سیر أعلام النبلاء»، ج15، ص27 راجع به طحاوی می‎گوید: «او امام، علامه، حافظ بزرگ و محدث و فقیه دیار مصر بود... در ادامه افزود: هر کس به تألیفات این بزرگوار نظری بیفکند، به جایگاه علمی و فراوانی معارفش پی می‎‎برد».

همچنین در کتاب «تاریخ بزرگ» خود در طبقه‌ی 33 می‎گوید: «طحاوی، فقیه، محدث، حافظ، یکی از دانشمندان بزرگ، ثقه، ثبت، فقیه و خردمند بود». و در کتاب « تذکرة الحفاظ»، صفحه‌ی: 808 شرح حالش را آورده است.

صفدی در کتاب « الوافی بالوفیات»، ج8، ص9 گوید: «طحاوی، ثقه، هوشیار و زیرک، ثابت، فقیه، خردمند و بی‎نظیر بود».

یافعی راجع به وی می‎گوید: «او در فقه و حدیث خیلی آگاه و متبحر بود و تصنیفات مفیدی را تألیف نمود».

ابن کثیر در کتاب «البدایة و النهایة»، ج11، ص186 گوید: «طحاوی، فقیه حنفی مذهب، دارای تصنیفات مفید، ثقه، ثابت دل و ثابت زبان و حافظ بود».

سیوطی در «طبقات الحفاظ»، صفحه 337 راجع به طحاوی می گوید: «او امام، علامه، حافظ، دارای تصنیفات بدیع،... ثقه، ثابت دل و زبان، فقیه و بی‎نظیر بود».

داودی در کتاب «طبقات المفسرین»، ج1، ص74 راجع به وی می‎گوید: «طحاوی، امام، علامه، حافظ و ... بود».

محمود بن سلمیان کوفی در کتاب «طبقات» خود بنا به نقل لَکنَوی در «الفوائد البهیة»، صفحه 31 گوید: «طحاوی، امامی جلیل القدر، و مشهور در تمامی نقاط جهان بود. یاد زیبایش در میان صفحات پُر است. او در احادیث و روایات، امام بود و تصنیفات بزرگ و معتبری دارد».

 

تألیفات امام طحاوی

امام طحاوی به سبب حافظه‎ای قوی و معارف متنوع و حضور ذهن و استعداد کاملی که خداوند به او اعطا کرده بود، در تألیف و تصنیف تواناترین و ماهرترین علما بود. او در زمینه‌ی عقیده، تفسیر، حدیث، فقه و تاریخ کتابهای گوناگونی را تصنیف کرده که بی‎نهایت خوب، اصیل و دارای فواید زیاد هستند.

مورخان تصنیفاتش را بر شمرده‎اند که بیش از سی کتاب می‎باشد. برخی از کتابهایش به قرار ذیل هستند:

1- «شرح معانی الآثار». اولین تألیف طحاوی است که در هند و مصر به چاپ رسیده است.

2- «شرح مشکل الآثار». کتابی بزرگ که در بردارنده‌ی معانی نیک و فوائدی بی‎شمار است.

3- «مختصر الطحاوی فی الفقه الحنفی». این کتاب مشابه مختصر مزنی در مذهب شافعی است.

4- «سنن الشافعی». طحاوی، مسائلی که از دایی‎اش مزنی و او هم از شافعی شنیده، در سال 252 هجری قمری در این کتاب جمع‎آوری نموده است.

سه نفر از حافظان به نامهای میمون بن حمزه بن حسین معدل، محمد بن مظفر بن موسی بن عیسی بزّار و محمد بن ابراهیم بن علی بن عاصم مقریء، مسائل موجود در کتاب فوق الذکر را از طحاوی روایت کرده‎اند. با وجودی که کار اصلی امام طحاوی در تألیف این کتاب، نقل احادیث شافعی که از طریق دایی‎اش، مزنی شنیده، بوده است، با این وجود حاشیه‎هایی را به آن افزوده است.

5- «العقیدة الطحاویة». یعنی اصل این شرح. این کتاب از شهرت وافری برخوردار بوده و مورد قبول و خوشایندی مذاهب مختلف اهل سنت قرار گرفته، و آنان هم، کتاب مذکور را شرح و توضیح داده‎اند.

6- « الشروط الصغیر». این کتاب، مختصری در زمینه قضایایی است که مردم نیاز دارند که کتابهائی راجع به آنها نوشته شود، از قبیل خرید و فروش، شفعه، اجاره، زکات و وقف.

 

وفات طحاوی

امام طحاوی رحمه الله در شب پنج شنبه اوایل ذی القعده به سال 321 هجری قمری در مصر دار فانی را وداع گفت و در «قَرافه» در قبرستان بنی اشعث به خاک سپرده شد.

خداوند متعال وی را مورد رحمت و مغفرت خویش قرار فرماید. آمین

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت (IslamPP.Com)

 

نصیحت و حکمت
نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.