حدیث مرسل چیست و آیا به احادیث مرسل استناد میشود؟
حدیث مرسل چیست و آیا به احادیث مرسل استناد میشود؟ موضوع: علوم حدیث تاریخ انتشار: 2013-07-30 | بازدید: 3165

حدیث مرسل چیست و آیا به احادیث مرسل استناد میشود؟

 

الحمدلله،

حدیث مرسل: حدیثی است که یک صحابی و یا یک تابعی آنرا مستقیما از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل می کند ‏در حالیکه خود آن صحابی یا تابعی آن حدیث را از ایشان نشنیده است.

بعبارت دیگر: حدیثی که در انتهای سند آن - از بعد از تابعی –  یک یا چند راوی محذوف باشد، حدیث را مرسل گویند. این راوی حذف شده همان کسی است که حدیث را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل کرده است و او یا صحابی است یا جزو تابعین یا ممکن است از هر دو طبقه حذف شده باشند.

بعنوان مثال: حدیثی را که امام مسلم رحمه الله در صحیح خود در کتاب البیوع آورده است: «حدثنی محمد بن رافع ثنا حُجَین ثنا اللیث عن عُقَیل عن ابن شهاب عن سعید بن المسیب أن رسول الله صلی الله علیه وسلم نهی عن المُزَابَنَة». در این حدیث مشاهده می شود که سعید بن مسیب رحمه الله حدیث را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل می کند در حالیکه وی هرگز پیامبر صلی الله علیه وسلم را ندیده، زیرا او جزو تابعین است. بنابراین او بایستس حدیث را از یک صحابی شنیده باشد ولی نام صحابی را ذکر نکرده و معلوم نیست کدام صحابی آنرا از پیامبر صلی الله علیه وسلم شنیده است، و یا ممکن است سعید حدیث را از یک تابعی دیگر شنیده باشد و آن تابعی از صحابی شنیده است. به هرحال در انتهای سند این حدیث انقطاعی وجود دارد و چون انقطاع در آخر سند است به آن مرسل گویند، یعنی کسی که مستقیما حدیث را نقل می کند (سعید) در حقیقت آنرا به پیامبر صلی الله علیه وسلم ارسال کرده است بدون ذکر نام صحابی که ناقل اصلی فرموده یا فعل رسول الله صلی الله علیه وسلم به دیگران است.

 اما اگر صحابی حدیث را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل کند در حالیکه خود آنرا از یک صحابی دیگر شنیده است نه شخص رسول الله صلی الله علیه وسلم، در آنصورت به آن مرسل صحابی گویند. و علت آنهم می تواند به دلیل: کم بودن سن وی باشد (مانند ابن عباس رضی الله عنه)، یا غیبت وی در هنگامی که پیامبر صلی الله علیه وسلم آنرا فرموده یا انجام داده، یا اصلا زمانی که پیامبر صلی الله علیه وسلم چنین فرموده یا عملی را انجام داده او مسلمان نبوده و به عبارتی در اسلام آوردنش تأخیر داشته است.

و اگر تابعی حدیثی را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل کند و مستقیما بگوید: «رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود» ، حدیث را مرسل تابعی گویند (مانند مثال فوق)؛ در حقیقت او حدیث را از یک صحابی یا از یک تابعی دیگر شنیده است، و در هر دو حالت می توان گفت که حتما یک صحابی از سند حدیث افتاده است، زیرا این صحابه هستند که فرموده های پیامبر صلی الله علیه وسلم را به تابعین می رسانند.

بنابراین در اینجا دو نوع مرسل ذکر شد: مرسل صحابی و مرسل تابعی.

مرسل صحابی: صحابی حدیث را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل می کند در حالیکه بین آن صحابی و پیامبر صلی الله علیه وسلم یک صحابی دیگر وجود داشته است و در سند ذکر نشده است.

مرسل تابعی: تابعی حدیث را از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل می کند، در حالیکه بین آن تابعی و پیامبر صلی الله علیه وسلم ممکن است یا فقط یک صحابی باشد یا هم تابعی باشد و هم صحابی.

 

حکم مرسل صحابی:

حدیث مرسل مردود است، زیرا همانطور که قبلا بیان گردید یکی از شروط حدیث مقبول آنست که سند آن باید متصل باشد در حالیکه در حدیث مرسل انقطاعی وجود دارد و از راوی حذف شده هیچ اطلاعی موجود نیست؛ ممکن است آن راوی حذف شده تابعی و بعد صحابی باشد. اما هر نوع حدیث مرسلی مردود نیست، جمهور بر این هستند که مرسل صحابی مقبول است، زیرا در این نوع مرسل، راوی حذف شده در حقیقت یک صحابی دیگر است و چون تمامی صحابه عادل هستند (یعنی بر پیامبر صلی الله علیه وسلم دروغ نمی بندند) بنابراین حذف صحابی ضرری به حدیث وارد نمی سازد.

 

 اما در مورد حکم مرسل تابعین سه قول وجود دارد:

1- نزد جمهور محدثین و بسیاری از اصحاب اصول و فقها، حدیث مرسل ضعیف و مردود می باشد، و دلیل آنها؛ جهل به حال راوی محذوف است و احتمال دارد راوی حذف شده صحابی نباشد (بلکه تابعی باشد).

2- امام ابوحنیفه و مالک و قول مشهور امام احمد رحمهم الله تعالی بر این هستند که حدیث مرسل صحیح است؛ به شرطیکه کسی که حدیث را ارسال می کند ثقه باشد و جز از ثقه ارسال نکند، و دلیل آنها اینست؛ مادامیکه تابعی ثقه باشد محال است بگوید: قال رسول الله صلی الله علیه وسلم، مگر آنکه حدیث را از فرد ثقه ای شنیده باشد.

3- حدیث مرسل بنا به شروطی مقبول است، و این قول شافعی و برخی از اهل علم رحمهم الله است. و این شروط چهار تا هستند که سه شرط آن متعلق به راوی ارسال کننده و یک شرط مربوط به حدیث مرسل است:

1- فرد ارسال کننده باید جزو بزرگان تابعین باشد.

2- هنگامی از کسی که از وی ارسال کرده نام برد، وی را ثقه نام ببرد، یعنی فرد مجهول یا مجروح نباشد بگونه ایکه حدیث ‏وی غیر مقبول باشد.

3- حدیثی که ارسال کننده روایت می کند با روایت حفاظ مخالفت نداشته باشد.‏

4- همچنین حداقل یکی از شروط زیر به سه شرط فوق منضم شود:‏

الف) حدیث از طریق دیگری بصورت متصل روایت شده باشد.‏

ب) موافق قول صحابی باشد.‏

ج) حدیث از طریق دیگری بصورت مرسل روایت شده باشد، و شیوخ سند حدیث مرسل دومی با مرسل ‏اولی متفاوت باشد.‏

د) بیشتر اهل علم به مقتضای آن فتوا دهند.‏

هرگاه این شروط محقق یافت، مشخص می شود که حدیث مرسل صحیح است. (الرسالة؛ امام شافعی، ص 416).

و این فقط چند قول در مورد حکم احادیث مرسل بود که از بقیه مشهورتر بودند.

 

مرسل نزد فقها و اصولیون:

فقها و اصولیون مرسل را تعمیم داده اند و گفته اند: هر روایتی را که غیر صحابی (تابعی یا غیر تابعی فرق ندارد) به پیامبر صلی الله علیه وسلم رفع دهد، مرسل است.

 بر این اساس اگر شخصی غیر از تابعین بگوید: «قال رسول الله صلی الله علیه وسلم کذا ..» بدون آنکه ذکر کند که حدیث را از چه کسی اخذ کرده، باز نزد فقها و اصولیون بعنوان مرسل تلقی می شود. مثلا روایت امام مالک از قاسم بن محمد بن ابوبکر صدیق رضی الله عنه، و روایت سفیان ثوری از جابر ابن عبدالله.. و این تعریف را بعضی دیگر از محدثین از جمله خطیب بغدادی نیز پذیرفته است. پس مرسل در نزد این عده بمعنی منقطع است، بجز آنکه خطیب بغدادی اشاره کرده که وصف مرسل اکثرا برای روایت تابعی از پیامبر صلی الله علیه وسلم بکار برده می شود.

(نگاه کنید به: ترجمه مصطلح الحدیث علامه ابن عثیمین، ص 143،تیسیر مصطلح الحدیث؛ دکتر محمود طحان، ص 60-61، لمحات فی أصول الحدیث؛ محمد ادیب صالح، ص 225-226).

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت IslamPP.Com

 

نصیحت و حکمت

قال الحسن: «ضحک المؤمن غفلة من قلبه». وقال: «کثرة الضحک تمیت القلب».

امام حسن بصری رحمه الله فرمودند: «خنده ی (زیاد) مؤمن، غفلتی از قلبش است».

و فرمود: «خنده ی زیاد قلب را می میراند».

الحلیة الأولیاء؛ أبی نعیم اصفهانی

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.