مقایسه شهادت و گواهی زنان با مردان در حالتهای مختلف
مقایسه شهادت و گواهی زنان با مردان در حالتهای مختلف موضوع: حدود و قصاص تاریخ انتشار: 2013-08-01 | بازدید: 950

شهادت زنان نسبت به شهادت مردان در دعاوی از نظر اسلام چگونه هست؟

 

الحمدلله،

اولا: شهادت تنها از مسلمان بالغ، عاقل و عادل پذیرفته می‌شود.

بنابراین شهادت زن و مرد کافر قبول نمی‌شود هرچند بر کافر دیگری شهادت دهد، به دلیل فرموده خداوند متعال: «وَأشهِدُوا ذَوَی عَدلٍ مِنکُم» (طلاق : 2).

یعنی: «و دو نفر عادل از خودتان را به شهادت گیرید».

و می‌فرماید : «مِمَّن تَرضَونَ مِنَ الشُّهَدَاءِ»  (بقره : 282).

یعنی: «از میان کسانی شاهد بگیرید که مورد رضایت و اطمینان شما هستند».

«درحالیکه شخص کافر، عادل نیست، و مود رضایت نیست، و از ما هم نیست». "منار السبیل" (486/2).

و شهادت کودک مورد قبول نیست، به دلیل فرموده خداوند متعال : «وَاستَشهِدُوا شَهِیدَینِ مِن رِجَالِکُمِ» (بقره : 282).

یعنی: «او دو نفر از مردان خود را به شهادت گیرید». و کودک جزو مردان نیست.

و شهادت شخص کم عقل، دیوانه و امثال آنها پذیرفته نمی‌شود؛ چون سخن آنان در حق خودشان قبول نمی‌شود، پس در حق دیگران بطریق اولی قابل قبول نیست.

و شهادت فاسق قابل قبول نیست به دلیل فرموده خداوند متعال : «وَأشهِدُوا ذَوَی عَدلٍ مِنکُم» (طلاق : 2). یعنی: «و دو نفر عادل از خودتان را به شهادت گیرید».

و به دلیل فرموده پیامبر صلی الله علیه وسلم : «لاتجوز شهادة خائن و لاخائنة، ولازان و لا زانیة، و لا ذی غمر علی أخیه». ابوداود (3584) و ابن ماجه (2366).

یعنی: «شهادت مرد وزن خائن و زناکار جایز نیست، و همچنین شهادت شخصی که نسبت به برادرش کینه دارد، جایز نیست». در روایت ابن ماجه بجای عبارت «ولا زانٍ ولازانیة» عبارت و «لوامحدود فی الإسلام» - یعنی شهادت زن و مردی که حد بر آنها جاری شده نیز پذیرفته نمی‌شود» آمده است.

 

دوما: گواهی زن و مرد و تعداد آنها:

نخست لازمست بدانیم که حقوق دو نوعند :

حقوقی که متعلق به خداوند متعال است (یعنی حدودات) و حقوقی که متعلق به انسانها است:

الف: حقوق انسانها که سه نوع‌اند :

1- حقوقی که در آنها کمتر از شهادت دو مرد مورد قبول نیست؛ و آن در مواردی است که نفعی مالی در آن نباشد، و به مردان مربوط است، مانند ازدواج و طلاق :

خداوند متعال می‌فرماید: «فَإذَا بَلَغنَ أجَلَهُنَّ فَأمسِکُوهُنَّ بِمَعرُوفٍ أَو فَارِقُوهُنَّ بِمَعرُوفٍٍ وَأشهِدُوا ذَوَی عَدلٍ مِنکُم» (طلاق : 2).

یعنی: «و هنگامی که مدت عده آنان نزدیک به پایان آمد، یا از ایشان را به طرز شایسته‌ای نگاه دارید و یا بطرز شایسته‌ای از ایشان جدا شوید و بر آنان دو مرد عادل از  میان خودتان را به شهادت گیرید».

و پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید : «لانکاح إلا بولی و شاهدی عدل». صحیح ابن ماجه (7557).

یعنی: «نکاح صحیح نیست مگر با حضور ولی و دو شاهد عادل».

همانطور که ملاحظه می‌شود در آیه و حدیث شاهد به لفظ مذکر آمده است.

 

2- حقوقی که در آن شهادت دو مرد، یا یک مرد و دو زن، یا شهادت یک مرد و سوگند مدعی پذیرفته می‌شود؛ و آن حقوقی است که مال در آن هدف است مانند خرید و فروش، اجاره، رهن و امثال اینها، خداوند متعال می‌فرماید: «وَاستَشهِدُوا شَهِیدَینِ مِن رِجَالِکُم فَإن لَم یَکُونَا رَجُلَینِ فَرَجُلٌ وَ امرَأتَانِ مِمَّن تَرضَونَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أن تَضِلَّ إحدَاهُمَا فَتُذَکِّرَ إحدَاهُمَا الأُخرَی» (بقره : 282).

یعنی: «و دو نفر از مردان خود را به شاهد بیگرید و اگر دو مرد نبودند یک مرد و دو زن از میان کسانی شاهد بگیرید که مورد رضایت و اطمینان شما هستند تا اگر یکی (از آنان) فراموش کرد دیگری به او یادآوری کند».

و از ابن عباس روایت است : «أن رسول الله صلی الله علیه وسلم قضی بالیمین مع الشاهد». مسلم (1712).

یعنی: «پیامبر صلی الله علیه وسلم با سوگند و یک شاهد (به نفع مدعی) قضاوت کرد».

 

 3- حقوقی که در آن شهادت دو مرد، یا یک مرد و دو زن، یا چهار زن قابل قبول است، و آن حقوقی است که عموماً مردان از آن آگاهی ندارند؛ مانند : شیر دادن، ولادت، و عیبهای داخلی زنان.

نکته: در مورد شهادت زن بر رضاعت (شیرخوارگی) مابین مذاهب چهارگانه اهل سنت اختلاف نظر هست، در فتوای (6658) نظر هر چهار مذهب را ذکر کردیم و در انتهاء رای راجح را نیز بیان نمودیم، پس جهت تفصیل بیشتر در خصوص شهادت و گواهی زنان در مسئله رضاعت به فتوای مذکر مراجعه فرمائید.

 

ب: اما در حقوق خداوند متعال (یعنی در اثبات حدود بر مجرمین) شهادت زنان مورد قبول قرار نمی‌گیرد؛ زهری گوید : «لایجلد فی شی من الحدود إلا بشهادة رجلین» «در هیچ حدی تازیانه زده نمی‌شود مگر با شهادت دو مرد».

و حقوق خداوند متعال سه نوع‌اند :

1- حقوقی که در آن شهادت کمتر از چهار مرد پذیرفته نمی‌شود، مانند زنا :

خداوند متعال می‌فرماید : «وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً» (نور : 4)

یعنی: «و کسانی که به زنان پاکدامن نسبت زنا می‌دهند؛ سپس چهار شاهد نمی‌آورند؛ به آنان هشتاد تازیانه بزنید».

2- حقوقی که در آن شهادت دو مرد کفایت می‌کند، و بجز زنا سایر حقوق خدا (سایر حدود بجز زنا مانند اثبات حد بر سارق) از این قبیل هستند. همانطوریکه در سخن زهری قبلاً بیان شد.

 

3- حقوقی که یک شاهد مرد در آن معتبر است، مانند رؤیت هلال ماه رمضان.

رمضان با رؤیت هلال ماه اگرچه از طرف یک نفر عادل باشد ثابت می‌شود :

از ابن عمر رضی الله عنه روایت است : «تراءی الناس الهلال، فأخبرت رسول الله صلی الله علیه وسلم أنی رأیته، فصام و أمر الناس بصیامه». ابوداود (2325).

یعنی: «مردم برای دیدن هلال (به آسمان) نگاه می‌کردند، من به پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر دادم که هلال ماه را دیدم، پس پیامبر صلی الله علیه وسلم روزه گرفت و به مردم امر کرد که روزه بگیرند».

اما فرا رسیدن ماه شوال با شهادت کمتر از دو نفر مرد ثابت نمی‌شود.

از عبدالرحمن بن زید بن خطاب روایت است که : اودر روز شک خطبه خواند وگفت : همانا من با اصحاب پیامبر صلی الله علیه وسلم همنشین بوده و از آنها سؤال کرده‌ام، آنان به من گفته‌اند که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود : «صوموا لرؤیته، و أفطروا لرؤیته، و أنسکوا لها، فإن غم علیکم فأتموا ثلاثین یوما، فإن شهد شاهدان مسلمان فصوموا و أفطروا». صحیح ابن ماجه (3811).

یعنی: «با دیدن هلال (رمضان) روزه بگیرید و با دیدن هلال ماه (شوال) عید کنید و با دیدن آن عبادت کنید و اگر ابر مانع دیدن هلال شد، سی روز (شعبان) را کامل کنید و اگر دو شاهد مسلمان (به دیدن هلال ماه) شهادت دادند روزه بگیرید و عید کنید».

و از امیر مکه حارث بن حاطب روایت است : «عهد إلینا رسول الله صلی الله علیه وسلم أن ننسک للرؤیة فإن لم نره و شهد شاهدا عدل نسکنا بشهادتهما». ابوداود (2321).

یعنی: «پیامبر صلی الله علیه وسلم به ما سفارش کرد که با دیدن هلال عبادت کنیم و اگر آن را ندیدیم و دو شاهد عادل بر آن شهادت دادند با شهادت آنها عبادت کنیم».

پس از مفهوم جمله «فإن شهد شاهدان مسلمان فصوموا و أفطروا» در حدیث عبدالرحمن بن زیدو جمله «فإن لم نره و شهد شاهدا عدل نسکنا بشهادتهما» در حدیث حارث، استنباط می‌شود که شهادت یک نفر برای اثبات ماه مبارک رمضان و عید فطر صحیح نیست، ولی به دلیل حدیث (ابن عمر) اثبات ماه مبارک رمضان از این مفهوم خارج می‌شود و عید بر حکم خود باقی می‌ماند چون دلیلی بر صحت شهادت یک نفر برای عید وجود ندارد - اه‍. – با أندکی تغییر از «تحفه الأحوذی» (3/374، 373).

 

نکته: در مورد گواهی و شهادت زنان و مردان و تعداد آنها در مسائل مختلف مابین مذاهب اختلاف نظرهایی هست، و ما سعی کردیم که قول راجح را بیان کنیم، ضمن اینکه دعوت می شود که به فتوای (54) نیز مراجعه کنید.

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت (IslamPP.Com)

 

نصیحت و حکمت

 

از ابن مسعود رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «تابعوا بین الحج و العمرة فإنهما ینفیان الذنوب و الفقر، کما ینفی الکیر خبث الحدید و الذهب و الفضة، والیس لحجة مبرورة ثواب إلا الجنة». ترمذی (807).

یعنی: «پی در پی حج و عمره کنید زیرا آن دو گناهان و فقر را از بین می‌برند همانطور که دم آهنگری ناخالصی و زایده‌ی آهن و طلا و نقره را می‌زداید وحج مقبول پاداشی جز بهشت ندارد».

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.