آیا حدیث «بیمارانتان را با صدقه مداوا کنید» صحیح است؟
آیا حدیث «بیمارانتان را با صدقه مداوا کنید» صحیح است؟ موضوع: علوم حدیث تاریخ انتشار: 2013-08-01 | بازدید: 1007

(داووا مرضاکم بالصدقة) این حدیث را ابی امامه روایت کرده است . اگر لطف کنید سند این حدیث را برای بنده، صحت وسقم این حدیث راتوضیح کنید.

 

الحمدلله،

این حدیث : «داووا مرضاکم بالصدقة :  بیماران خود را با صدقه مداوا کنید» با الفاظ نزدیک به هم از هشت طریق روایت شده است، که البته تمام هشت طریق ضعیف و یا بسیار ضعیف هستند :

1- حدیث ابن مسعود رضی الله عنه بصورت مرفوع از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

«حصنوا أموالکم بالزکاة، وداوُوا مرضاکم بالصدقة، وأعدوا للبلاء دعاء».

یعنی: «اموالتان را با دادن زکات حفظ کنید، و بیماران خود را با صدقه مداوا کنید، و با دعا کردن در مقابل بلاء بایستید».

این روایت را طبرانی در المعجم الکبیر (10196)، و ابن عدی (6/341)، وأبونعیم در "الحلیة " (2/104 و4/237)، و خطیب بغدادی (6/334 و13/20)، و ابن الجوزی در "العلل المتناهیة" (815)، وقضاعی در مسند الشهاب (691)، وبیهقی در السنن (3/382) همه آنها از طریق (موسی بن عمیر، عن الحکم، عن إبراهیم، عن الأسود، عن ابن مسعود عن النبی صلی الله علیه وسلم) روایت کرده اند.

اما این روایت ضعیف است، زیرا موسی بن عمیر متروک الحدیث است، و ابوحاتم وی را کذاب دانسته است. (المیزان 4/215)، و ابن حجر او را متروک دانسته است: (تهذیب التهذیب 4185، تقریب التهذیب 6997 ). امام ابن جوزی گفته : این حدیث صحیح نیست، و امام نووی نیز در کتاب خلاصة الأحکام (3249) همین را گفته است. علامه البانی نیز در کتاب "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (3492) آنرا بسیار ضعیف دانسته است.

 

2- حدیث عبادة بن الصامت رضی الله عنه بصورت مرفوع از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

«ما تلف مال فی بحر ولا بر إلا بمنع الزکاة، فحرزوا أموالکم بالزکاة، وداووا مرضاکم بالصدقة، وادفعوا عنکم طوارق البلاء بالدعاء..».

یعنی : «هیچگاه مالی در دریا و خشکی از بین نمی رود مگر زکات منع شود، پس از اموال خود با دادن زکات حفاظت کنید، و بیماران خود را با صدقه مداوا کنید، و مصیبت بلایا را با دعا کردن از خود دفع کنید..».

این روایت را طبرانی در الدعاء (34) و مسند الشامیین (18)، و ابن عساکر (40/164) از طریق (هشام بن عمار، نا عراک بن خالد بن یزید، نا أبی، سمعت إبراهیم بن أبی عبلة یحدث عن عبادة بن الصامت) آورده اند.

أبوحاتم الرازی در کتاب العلل (640) گفته : این حدیث منکر است، و ابراهیم بن ابی عبلة عباده بن صامت را ندیده است، همچنین عراک بن خالد نیز منکر الحدیث است، و پدرش خالد بن یزید از او بهتر است.

و طبرانی در مسند الشامیین گفته : ابراهیم بن ابی عبلظ از عباده بن صامت سماع نکرده است.

علامه البانی نیز در "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (6162) گفته : حدیث منکر است، و گفته : بین ابراهیم بن ابی عبلة و عباده بن صامت رضی الله عنه انقطاعی وجود دارد زیرا بین وفات آن دو بیشتر از یکصد سال فاصله هست.

 

3- حدیث ابن عمر رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

«تصدقوا، وداووا مرضاکم بالصدقة، فإن الصدقة تدفع عن الأعراض والأمراض، وهی زیادة فی أعمالکم وحسناتکم».

یعنی: «صدقه بدهید، و بیماران خود را با صدقه مداوا کنید، زیرا صدقه از پیشامدهای ناگوار و بیماریها جلوگیری می‏کند، و علاوه بر آن باعث افزایش اعمال صالحه و حسنات شما می گردد».

این روایت را بیهقی در "الشعب الایمان" (3278 السلفیة، 3556 العلمیة)، وابن الدیلمی در مسند الفردوس (2/140) از طریق (محمد بن یونس الکدیمی، نا بدل بن المحبر، نا هلال بن مالک [الهزانی]، عن یونس بن عبید، عن نافع، عن ابن عمر مرفوعا) آورده اند.

بیهقی بعد از روایت حدیث فوق گفته : حدیث با این اسناد منکر است، و سخاوی در مقاصد الحسنه (413) سخن بیهقی را تایید کرده، و سیوطی در "الجامع الصغیر" (4166) آنرا ضعیف دانسته است، همچنین علامه البانی گفته: حدیث دروغ و ساختگی است، و آفت آن محمد بن یونس الکدیمی است چرا که او متهم به وضع و جعل حدیث است. "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (3591).

 

4- حدیث أبی أمامة رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

«حصنوا أموالکم بالزکاة، وداووا مرضاکم بالصدقة، واستقبلوا أمواج البلاء بالدعاء».

یعنی: «اموال خود را با دادن زکات محافظت کنید، و بیماران خود را با دادن صدقه مداوا نمایید، و با دعا کردن به استقبال امواج بلایا بروید ( با وجود دعا از بلایا نترسید)».

این روایت را بیهقی در الشعب (3279 السلفیة، 3557 العلمیة) از طریق (محمد بن یحیی العمی، ثنا طالوت، ثنا فضال بن جبیر، عن أبی أمامة مرفوعا) آورده است.

بیهقی بعد از روایت حدیث فوق گفته : فضال بن جبیر دارای احادیث منکر است، و سخاوی نیز نظر و را تایید کرده است، و ابن عدی (6/21) گفته : فضال حدود ده حدیث از ابی امامه روایت کرده که همه آنها غیر محفوظ هستند».

و ابن حبان درباره فضال گفته : «او احادیثی از ابی امامه روایت می کرد درحالیکه ابی امامه آنرا روایت نکرده، و لذا جایز نیست که به روایت فضال احتجاج کرد». (المجروحین 2/197، الکامل 6/2048).

 

5- حدیث سمرة بن جندب رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

«حصنوا أموالکم بالزکاة، وداووا مرضاکم بالصدقة، ورُدُّوا نائبة البلاء بالدعاء».

یعنی : «اموال خود را با دادن زکات محافظت کنید، و بیماران خود را با دادن صدقه مداوا نمایید، و سختی بلا و مصیبت را بوسیله دعا کردن از خود برانید».

این روایت را بیهقی در الشعب (3280 السلفیة، 3558 العلمیة) از طریق (حسن بن الفضل بن السمح، حدثنا غیاث بن کلوب، حدثنا مطرف بن سمرة بن جندب، عن أبیه مرفوعا) آورده است.

و بیهقی گفته : غیاث بن کلوب فرد مجهولی است.

همچنین حافظ أبوالعلاء العطار در (التمهید فی معرفة التجوید ص62) همین سخن بیهقی را گفته، و ابن المنادی درباره حسن بن فضل گفته : بیشتر مردم روایت او را ترک کرده و حدیثش را دور انداختند، و ابن حزم گفته : او مجهول است. (اللسان 2/244).

بنابراین سند این روایت شدیدا ضعیف است. و سخاوی در (المقاصد الحسنة 413) این روایت را به دلیل جهالت راویانش ضعیف دانسته است.

 

6- حدیث أنس رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم :

مشابه روایت ابن مسعود رضی الله عنه (که در شماره 1 ذکر کردیم) از انس رضی الله عنه روایت شده که در کتاب مسند فردوس دیلمی (2658 زغلول، 2480 الزمرلی) آمده.

 

7- حدیث أنس رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم با لفظ زیر:

«ما عولج مریض بأفضل من الصدقة».

یعنی: «هیچ بیماری‏ای به چیزی برتر از صدقه درمان نشده است».

این روایت را دیلمی در مسند الفردوس (6368) از طریق (محمد بن یحیی، ثنا محمد بن أحمد بن صالح، ثنا أبی، ثنا محمد بن [أبی السری]، عن الرَّبیع بن صَبیح، عن عطاء –هو ابن أبی رباح- عن أنس ) آورده است.

اما در سند روایت؛ ربیع بن صبیح ضعیف است، و محمد بن ابی السری بسیار دچار وهم شده، و هر دو این راویان دارای احادیث منکر هستند، و حدیث بسیار ضعیف است.

 

8- روایت حسن البصری رحمه الله از پیامبر صلی الله علیه وسلم بصورت مرسل :

«حصنوا أموالکم بالزکاة، وداووا مرضاکم بالصدقة، واستقبلوا أمواج البلاء بالدعاء والتضرع».

یعنی: «اموال خود را با دادن زکات محافظت کنید، و بیماران خود را با دادن صدقه مداوا نمایید، و بوسیله دعا کردن و زاری نزد الله متعال به استقبال امواج بلایا بروید».

این روایت مرسل است، و حدیث مرسل یعنی روایتی که تابعی از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل کند، درحالیکه تابعی پیامبر صلی الله علیه وسلم را ندیده و از او چیزی نشنیده است، و لذا مرسل جزو انواع حدیث منقطع بشمار می رود و اصل در احادیث مرسل ضعیف بودنشان است.

و روایت حسن بصری رحمه الله را ابوداود در کتاب المراسیل (105)، و ابن الجوزی در العلل المتناهیة (816) از طریق (محمد بن سلیمان الأنباری، نا کثیر بن هشام، عن عمر بن سلیم الباهلی، عن الحسن، قال: قال رسول الله صلی الله علیه وسلم ..) آورده اند.

راویان مرسل حسن بصری همه ثقه هستند بجز سلیم باهلی که او دچار اوهام می شده ولی صدوق است، چنانچه ابن حجر در "التقریب 4911" به آن اشاره کرده است.

امام بیهقی در السنن (3/382) بعد از نقل روایت ابن مسعود رضی الله عنه (که در شماره 1 ذکر کردیم) چنین اظهار نظر می کند : متن درستِ این حدیث (یعنی روایتی که از ابن مسعود نقل است) در حقیقت از حسن بصری از پیامبر صلی الله علیه وسلم بصورت مرسل وارد شده است.

امام منذری گفته : این روایت (حسن بصری) از گروهی از صحابه بصورت مرفوع و متصل روایت شده، اما مرسل حسن بصری به صحت نزدیکتر است. (الترغیب والترهیب 1/301)

و ابن جوزی هم بعد از ذکر روایات مرفوع گفته : این روایت از طریق مرسل (بدون ضعف سند) روایت شده است.

و علامه البانی در صحیح الترغیب "1/458" اسناد این روایت را تا خود حسن بصری حسن دانسته است.

در کل روایت حسن بصری دارای اسناد حسن است، اما سخنی که قابل طرح است که آیا روایت مرسل مقبول هست یا مردود؟ همانگونه که قبلا گفتیم اصل بر آنست که روایت مرسل بخاطر انقطاع سند جزو احادیث صحیح و یا حسن بشمار نمی رود، با این وجود بعضی از علما روایت مرسل را بنا به شروطی مقبول می دانند.

در مورد حکم مرسل تابعین سه قول وجود دارد :

1- نزد جمهور محدثین و بسیاری از اصحاب اصول و فقها، حدیث مرسل ضعیف و مردود می باشد، و دلیل آنها؛ جهل به حال راوی محذوف است و احتمال دارد راوی حذف شده صحابی نباشد (بلکه تابعی باشد).

2- امام ابوحنیفه و مالک و قول مشهور امام احمد رحمهم الله تعالی بر این هستند که حدیث مرسل صحیح است؛ به شرطیکه کسی که حدیث را ارسال می کند ثقه باشد و جز از ثقه ارسال نکند، و دلیل آنها اینست؛ مادامیکه تابعی ثقه باشد محال است بگوید: قال رسول الله صلی الله علیه وسلم، مگر آنکه حدیث را از فرد ثقه ای شنیده باشد.

3- امام شافعی گفته : حدیث مرسل بنا به شروطی مقبول است، و این شروط چهار تا هستند :

  1. فرد ارسال کننده باید جزو بزرگان تابعین باشد.
  2. هنگامی از کسی که از وی ارسال کرده نام برد، وی را ثقه نام ببرد، یعنی فرد مجهول یا مجروح نباشد بگونه ایکه حدیث ‏وی غیر مقبول باشد.
  3. حدیثی که ارسال کننده روایت می کند با روایت حفاظ مخالفت نداشته باشد.‏
  4. همچنین حداقل یکی از شروط زیر به سه شرط فوق منضم شود:‏

الف) حدیث از طریق دیگری بصورت متصل روایت شده باشد.‏

ب) موافق قول صحابی باشد.‏

ج) حدیث از طریق دیگری بصورت مرسل روایت شده باشد، و شیوخ سند حدیث مرسل دومی با مرسل ‏اولی متفاوت باشد.‏

د) بیشتر اهل علم به مقتضای آن فتوا دهند.‏

هرگاه این شروط محقق یافت، مشخص می شود که حدیث مرسل صحیح است. (الرسالة؛ امام شافعی، ص 416).

اما اگر بپذیریم که روایت مرسل مقبول است، باز بعضی از ائمه مانند امام احمد بن حنبل رحمه الله گفتند که : مراسیل حسن بصری دارای ضعف زیادی هستند. (نگاه کنید به : شرح التعلیل لابن رجب 1/285- 290).

 

خلاصه اینکه : حدیث «بیمارن خود را با صدقه مداوا کنید» دارای طرق زیادی است که تمام آنها بجز روایت حسن بصری (که مرسل است) بصورت مرفوع یعنی متصل به پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت شده اند، اما تمام آن طرق دارای ضعف شدید هستند بجز سند روایت حسن بصری که ضعف ندارد اما چون مرسل است جای مناقشه است، ولی علامه البانی رحمه الله تنها جمله «داووا مرضاکم بالصدقة» را در کتاب صحیح الجامع (3358) حسن (لغیره) دانسته و آنهم بخاطر کثرت طرق و روایت مرسل حسن بصری رحمه الله، و در کتاب "صحیح الترغیب 1/458" می گوید: «این حدیث با وجود اختلاف الفاظ آن در یک جمله اتفاق دارند و آن مداوای بیماران با صدقه است، و برای همین (بخاطر کثرت آن، این قسمت را) حسن می دانم».

پس علامه البانی رحمه الله عبارت « داووا مرضاکم بالصدقة : بیمارن خود را با صدقه مداوا کنید» را حسن می داند، ولی بعضی دیگر از اهل علم آنرا ضعیف دانسته اند، و گفته شده : چون تمام طرق روایات مرفوعه ضعیف و بسیار ضعیف هستند، لذا همدیگر را تقویت نمی کنند.

با این وجود بعضی از اهل علم در باب ترغیب به این حدیث عمل کردند، یعنی صدقه دادن برای دفع بیماری و مداوای آن، از جمله ابن الحاج در "المدخل" و سفارینی در "غذاء الألباب شرح منظومة الآداب"، و ابن مفلح در "الفروع" که بعد از اقرار به ضعف حدیث گفته : گروهی از یاران ما (یعنی علمای حنابله) و دیگران به آن عمل کردند، و روای از نظر معنا صحیح است.

وقد احتج بالحدیث فی الترغیب فی الصدقة عن المرضی کثیر من أهل العلم منهم: ابن الحاج فی المدخل، وابن مفلح فی الفروع، وقال بعد ذکر تضعیفه حدیث البیهقی الطویل بسبب موسی بن عمیر: وجماعة من أصحابنا وغیرهم یفعلون هذا، وهو حسن ومعناه صحیح. انتهی. وقد احتج بالحدیث أیضاً السفارینی فی غذاء الألباب شرح منظومة الآداب.

نکته : حدیثی در صحیحین از عایشه رضی الله عنها از پیامبر صلی الله علیه وسلم درباره کسوف آمده که فرمودند: «إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آیَتَانِ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ لا یَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ، وَلا لِحَیَاتِهِ، فَإِذَا رَأَیْتُمْ ذَلِکَ فَادْعُوا اللَّهَ وَکَبِّرُوا وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا». (بخاری:1044)

یعنی: «ماه و خورشید دو نشانه از نشانه های (قدرت)  الله هستند.  و بخاطر مرگ و زندگی کسی، دچار گرفتگی نمی‏شوند. پس هرگاه، چنین حالت هایی را دیدید، دعا کنید، تکبیر بگویید، نماز بخوانید و صدقه بدهید».

امام بخاری در صحیح خود عنوانی که برای این حدیث ذکر کرده «صدقه دادن هنگام کسوف» است.

و بعضی از اهل علم گفتند : این حدیث می تواند دلیلی برای دفع بلا بوسیله صدقات باشد، چنانکه ابن دقیق العید در شرح آن می گوید : «وفی الحدیث دلیل علی استحباب الصدقة عند المخاوف لاستدفاع البلاء المحذور» یعنی: «در حدیث دلالتی بر استحباب صدقه در هنگام ترس است برای دفع کردن بلا و مصیبت ناخواسته».

 

نکته : احادیث ضیف دیگری درباره صدقه وارد شده که در زیر آنها را ذکر می کنیم:

1- « باکروا بالصدقة فإن البلاء لا یتخطی الصدقة» سیوطی در "الجامع الصغیر" (6067).

یعنی : «روز را با صدقه دادن شروع کنید، چرا که بلا و مصیبت بر صدقه پیش نمی افتد».

علامه البانی در "ضعیف الجامع" (2317) گفته : حدیث شدیدا ضعیف است.

 

2- «إن الله عز وجل لیدرأ بالصدقة سبعین [باباً من] میتة السوء». ابن المبارک در "البر والصلة" (277).

یعنی: «خداوند عزوجل با صدقه دادن هفتاد دَر مرگ دلخراش و ناگوار را می بندد».

علامه البانی در "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (5308) گفته : حدیث ضعیف است.

همچنین حافظ عراقی (1/ 225) گفته : سند آن ضعیف است.

 

3- «استعینوا علی الرزق بالصدقة» رواه الدیلمی (1/1/47).

یعنی: «بوسیله صدقه دادن برای کسب رزق و روزی یاری بجوئید»

علامه البانی در "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (2754) گفته : حدیث ضعیف است.

 

4- «استنزلوا الرزق بالصدقة» سیوطی در "الجامع الصغیر" (1842).

یعنی : «با دادن صدقه روزی را فرود آورید».

علامه البانی در "ضعیف الجامع" (831) گفته : حدیث ضعیف است.

 

5- «إن لکل یومٍ نحساً؛ فادفعوا نحسً ذلک الیوم بالصدقة». ابن رجب در "لطائف المعارف" (ص 76).

یعنی: «همانا هر روزی یک بد شانسی دارد، شومی و بدشانسی آنروز را بوسیله دادن صدقه دفع کنید».

علامه البانی در "سلسلة الأحادیث الضعیفة" (6699) گفته : حدیث منکر است.

 

والله اعلم

وصلی الله علی نبینا محمد وعلی اله وصحبه وسلم

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت IslamPP.Com

 

نصیحت و حکمت

آرزوهای ذکر شده در قرآن

 

آیا می دانید آرزوهای ذکر شده در قرآن کریم چه هستند؟!

ای کاش خاک بودم!

ای کاش برای زندگی خویش (خیرات و حسناتی) پیشاپیش می ‌فرستادم!

ای کاش کارنامه ی اعمالم به من داده نمی شد!

ای وای ای کاش فلانی را به دوستی نمی گرفتم!

ای کاش از الله و رسولش اطاعت می کردم!

ای کاش با رسول الله راهی را برگزیده بودم!

ای کاش من هم با آنها بودم و به کامیابی بزرگی نائل می شدم!

تمام این ها آروزهای مردگان هستند که ما می توانیم الآن این ها را به دست آوریم.

پس تا زمانی که زنده هستیم قبل از از دست دادن فرصت آن ها را به دست آوریم.

 

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.