چرا در بعضی از کتابهای علماء احادیث ضعیف وجود دارد؟
چرا در بعضی از کتابهای علماء احادیث ضعیف وجود دارد؟ موضوع: علوم حدیث تاریخ انتشار: 2013-08-03 | بازدید: 927

دلیل وجود احادیث ضعیف در کتاب علمای پیشین مانند ابن رجب و سیوطی و طبری و غیره چیست، و چگونه با آنها برخورد کنیم؟

 

الحمدلله،

نخست لازم به ذکر است که احادیث ضعیف – از حیث رد و ضفعشان – به سه قسم تقسیم می شوند :

قسم اول : احادیثی که با یقین کامل آنها را رد می کنیم، و نسبت آنها به پیامبر صلی الله علیه وسلم کذب است، که این قسم خود بر دو نوع است :

1- احادیثی که از طریق راویان کذاب و متهم به کذب، یا راویانی که ضعف شدید و حفظ بسیار بدی دارند، روایت شده باشند، و در متن حدیث زیرکی بکار رفته باشد بگونه ایکه شبیه چنین سخنانی از پیامبر صلی الله علیه وسلم صادر نمی شود.

2- حدیثی که با جزم و اطمینان حکم به خطا و اشتباه یک یا چند تن از راویانش داده شود، بگونه ایکه با روای یا راویانی که از او ثقه ترند مخالفت کند، مثلا حدیثی موقوف را بصورت مرفوع، یا مرسل را بصورت متصل روایت کند، و یا در متن یا سند روایت وی اضافه یا نقصانی باشد.

این نوع احادیث در کتب علمای محقق یافت نمی شود، مگر آنکه آن حدیث را از باب تذکر و آگاه کردن اذهان مخاطبانشان ذکر کرده باشند، تا مردم از کذب و ضعف آن احادیث نامعتبر مطلع شوند، و جز در مواردی نادر بعنوان استدلال مورد استشهاد قرار نگرفته اند، که اینهم به دلیل وهم و خطای مؤلف است.

 

قسم دوم : احادیثی که به سبب وجود یک راوی ضعیف یا مجهول، یا به سبب انقطاع سند، ضعیف شمرده می شوند، ضمن اینکه زیرکی و خلافی در متن آن - که با حکم و نصی ثابت تناقض داشته باشد - وجود ندارد.

اهل علم با قاطعیت این نوع از احادیث ضعیف را رد نکرده اند و نسبت آنرا به پیامبر صلی الله علیه وسلم (بطور قاطع) منتفی و تکذیب نکرده اند، و احتمال صحت صدور آن از پیامبر صلی الله علیه وسلم را داده اند، زیرا ممکن است یک راوی، حفظ ضعیفی داشته باشد، اما چه بسا در موردی، خطا و اشتباهی در نقل روایت نکند، و یا چه بسا روایی که در سند ساقط شده (در حدیث منقطع) و یا راویی که مجهول است، فردی ثقه باشد، که در اینگونه حالات اهل علم تحقیق و بررسی می کنند و اگر بعضی قرائن – مثلا تعدد طرق یا وجود سند دیگری - یافت شود که این احتمالات را تقویت کند، حکم به مقبولیت حدیث می دهند.

حافظ ابن صلاح گفته : «هرگاه در مورد حدیث گفتند : غیر صحیح است، بطور قطع، کذب شمرده نمی شود، چه بسا راست باشد، و مراد از (غیر صحیح) اینست که : اسناد آن بر شرط مذکور نیست». "المقدمة" (ص/9).

و امام سیوطی می گوید : «(و هرگاه گفته شد) این حدیث (غیر صحیح است) : معنای آن اینست که اسناد آن بر شرط مذکور نیست، نه اینکه در واقع امر کذب باشد، زیرا فرد کاذب هم ممکن است راست گوید، و یا کسی که بسیار خطا می کند ممکن است (گاها) اشتباه نکند». "تدریب الراوی" (1/75-76).

هرگاه اهل علم متوجه شوند که ضعف فلان حدیث ضعف محتملی است، و دیدند که متن آن معنای مقبولی در شریعت دارد، غالبا از ذکر و تدوین آن حدیث پرهیز نکرده اند، البته از باب انس و الفت نه به قصد استدلال به آن، زیرا اهل علم اتفاق نظر دارند که در احکام شرعی باید به احادیث صحیح استدلال کرد، اما آنها از این قسم احادیث ضعیف در قصص و آداب و اخلاق و فضائل اعمال و همانند آنها گاها استفاده کردند.

بطور خلاصه می توان دلایل زیر را عامل ذکر این قسم از احادیث ضعیف در کتاب علماء دانست :

1- احتمال صدق و صحت حدیث به دلیل وجود بعضی شواهد و متابعات و طرق دیگر، و لذا انس گرفتن به معانی آنها – اگر معنی مقبولی داشته باشد - در ابواب : قصص و آداب و اخلاق و فضائل اعمال و همانند آنها.

2- تقلید کردن از علمای پیش از خود، یعنی تقلید و اعتماد به علمائی که آن حدیث را آورده و در مصنفات حدیثی داخل نموده اند و حکم به رد یا دروغ بودن حدیث ندادند، حال کسانی که به این حدیث ضعیف استناد کرده اند مسئولیت آنرا بر عهده مصنف گذاشته اند!

3- و بیشتر اوقات اگر آن حدیث را ذکر می کنند اشاراتی به ضعف آن می کنند، مثلا روایت را با صیغه تمریض (سست گردانیدن) نقل می کنند، مثلا می گویند : (روی : روایت شده) یا (حکی : حکایت شده) یا (جاء فی الحدیث : در حدیث آمده) و غیره، و یا بصراحت ضعف آنرا بیان می کنند.

 

قسم سوم : احادیثی که مورد اختلاف است، یعنی متردد بین دو قسم سابق و حدیث حسن و مقبول است، بعبارتی متردد بین حدیث مردود و مقبول است، و لذا بعضی از اهل علم به دلیل ترجیح مقبولیت حدیث یا حداقل به دلیل نبود عزم بر رد آن، و یا به جهت معتبر دانستن اختلاف، حدیث را در کتاب خود آورده اند.

البته احتمال خطا در تمام این موارد وجود دارد، هرچند شناخت و معرفت آنها نسبت به احادیث وسیع باشد، ولی آنها معصوم نیستند، گاهی حدیث ضعیفی را ذکر می کنند و گمان دارند که صحیح باشد، و اگر خطا و اشتباه از ائمه سنت و حدیث و اصحاب مصنفات و سنن و جوامع روی دهد، از باب اولا از علمای بعد آنها روی می دهد.

حافظ ابن حجر می فرماید : «بعضی از مصنفان، احادیث ضعیف و حتی باطلی در کتاب خود آورده اند، که این یا بخاطر غافل ماندن از ضعف حدیث است، و یا بخاطر کمی شناخت و معرفتشان در نقد حدیث می باشد». "النکت علی ابن الصلاح" (1/447).

مصدر : سایت (الإسلام سؤال وجواب).

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت (IslamPP.Com)

 

نصیحت و حکمت

قال أحمد رحمه الله : «الناس محتاجون إلی مداراة ورفق فی الأمر بالمعروف بلا غلظة إلا رجل معلن بالفسق فلا حرمة له». "جامع العلوم والحکم " (ص : 342).

امام احمد رحمه الله فرمودند: «مردم در هنگام امر به معروف به مدارا و نرمی نیاز دارند نه شدت و تندی، مگر برای مردی که علناً گناه و فسق می کند که دیگر حرمتی برایش نیست».

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.