آشنایی با دانشمند بزرگ معاصر- شیخ قرضاوی
آشنایی با دانشمند بزرگ معاصر- شیخ قرضاوی موضوع: علماء و بزرگان اسلام تاریخ انتشار: 2013-06-26 | بازدید: 741

آشنایی با دانشمند بزرگ معاصر- شیخ قرضاوی

 

شیخ قرضاوی در نهم سپتامبر 1929 در منطقه القربیه در جنوب قاهره به دنیا آمد. وی در رشته اصول فقه اسلامی در سال 1953 از دانشگاه الازهر فارغ‌التحصیل شد. قرضاوی در سال 1963 به عنوان وزیر اوقاف مصر منصوب شد. وی کتاب‌های فراوانی در زمینه مقوله‌های حلال و حرام در اسلام دارد.

دکتر قرضاوی، به خاطر همگامی‌اش با رویدادها و قضایای عصر حاضر و بهره‌گیری‌اش از مجموع وسایلی که با پیشرفت زنده‌گی همخوانی دارد؛ از دیگر دانشمندان متمایز است... هر گاه وسایل و ابزاری را که شیخ از آغاز پیوستنش به کاروان دعوت اخوان‌المسلمین و تا امروز، از آنها بهره گرفته است، مورد تتبع قرار دهیم؛ به پدیده‌ای برخواهیم خورد که تأثیرگذاری شیخ روی جوانان را ازدیاد بخشیده است و آن عبارت از استخدام ابزاری است که بر جوانان تأثیرگذار است و با خردها و توجهات‌شان همخوانی دارد. چنان که هر گاه تنها محاضره و سخنرانی مؤثر بوده است، شیخ به آن عطف توجه نموده و هر گاه نوشتن تأثیر بزرگتری داشته است، با نوشتن ده‌ها کتاب، در کتابخانه اسلامی سهم گرفته است و در حال حاضر که شبکه‌های تلویزیونی و سایت‌های اینترنتی پدیده عصر و محل دید و بازدید جوانان گشته است، او بارزترین ستاره و قوی‌ترین تأثیرگذار آنها است. بدون این که ابزار مورد عادتش را که گذشت زمان از تأثیر آن می‌کاهد، مورد بی‌توجهی قرار داده باشد.

این تنوع در ابزار و وسایل و این انعطاف‌پذیری پاسخگو به نیازمندی‌های عصر و این نزدیکی با جوان و شیوه که در هم پیوستگی اختیار کرده‌اند و هم با همه حالات گوناگونش، یکی از نشانه‌های شخصیت شیخ قرضاوی و خط فکری میانی و اعتدالی او را ـ که همان خط فکری و اعتدالی اخوان‌المسلمین است ـ نمایان می‌سازد. خط فکریی که از امام شهید حسن‌البناء (بنیانگذار نهضت اخوان‌المسلمین) فرا گرفته است. چه این که امام شهید در رساله «دعوت ما در اوایل دهه سوم قرن میلادی حاضر» می‌نویسد: «دعوتگران امروز، غیر از دعوتگران دیروزاند، چنان که ایشان حالا آگاه، مجهز، با تجربه و ماهر در یک رشته علمی هستند. به ویژه در کشورهای غربی که در هر رشته یک مجموعه افراد آزموده و تجربه‌ یافته‌ای اختصاص دارند که پیچیده‌گی‌های آن را تبیین و محاسن آن را آشکار می‌کنند و وسایل نشر و شیوه‌های تبلیغاتی لازم آن را ابتکار می‌نمایند و سهل‌ترین راه‌های که به قانع‌ساختن و پذیرفتن توده‌های مردم نزدیک‌تر باشد، جست‌وجو می‌کنند. وسایل دعوت نیز از وسایل دیروز است. دعوت دیروز در سخنرانیی که در خطبه و یا اجتماعی عرضه می‌شد و یا نوشته‌یی که درج رساله‌یی می‌شد، محصور بود. اما حالا (از سه ربع قرن بدین سو) شامل نشرات، مجلات، روزنامه‌ها، جزوه‌ها، نمایشنامه‌ها، بزم شعر، رادیو و... است و یقیناً تمامی اینها راه‌های وصول به دل‌های تمام مردم ـ اعم از زن و مرد را ـ در منازل، تجارتخانه‌ها، فابریکه‌ها و مزارع‌شان تسخیر کرده است.

قرضاوی اولین اجابت‌کنند‌گان این نصیحت ارزشمند بوده است، او هیچ وسیله‌ای را فروگذار نکرده است، مگر این که آن را در خدمت اسلام و مسلمین گماشته است.

 

سخنرانی:

سخنرانی، همواره قوی‌ترین وسیلة تأثیرگذاری شیخ بوده است؛ در آغاز امر تأثیر شیخ بر روی جوانان از طریق سخنرانی در محافل اخوان‌المسلمین و خطبه‌های جمعه و سپس از طریق محاضرات علمی در تجمع‌گاه‌ها، انجمن‌ها و کنفرانس‌ها نمایان شد. وی به زبان اصیل و فصیح عربی صحبت می‌کرد و با استشهاد به اشعار و سخنان مأثور، افکار و اندیشه‌هایی که قصد ایصال آنها را داشت، ارایه می‌کرد. تنها در پی برانگیختن احساسات و عواطف نبود، بلکه خردها را نیز با اندیشه‌هایی که مؤید به دلایل و حجت‌ها بود، منور می‌ساخت. با وجود ازدیاد سن و بیماری، همواره بر سخنرانی حریص بود و بر آن مواظبت می‌کرد، خوشبختانه در این روزگار، کانال‌های تلویزیونی و سایت‌های اینترنتی سخنرانی‌های وی را در اکناف و اطراف جهان انتقال می‌دهند.

نوشته:

کتاب «حلال و حرام در اسلام» شیخ، که همیشه از بهترین کتاب‌های شیخ بوده و بیشترین چاپ را داشته است؛ اولین کتاب وی بود که به دستم رسید، آن هم در سال 1974 طبع «دارالاعتصام» که این چاپ جنجال‌های زیادی را نیز از ناحیه برخی‌ها برانگیخت و شیخ بر ناشر آن خشم گرفت. زیرا وی خودسرانه برخی آراء فقهی شیخ را از منظری سخت‌گیرانه نقد و ضمیمه کتاب ساخته بود؛ که با شیوه فقهی اعتدالی و میانی شیخ که در مقدمه کتاب تضمین نموده بود، مغایرت داشت. شیوه‌ای که مدرسه فقهی‌اش را در مقام ایجاد توافق میان مذاهب با ترجیح آراء برخی از فقها و اهل علم بر بعضی دیگر می‌رساند و این در سال 1974 در چاپ هشتم، پیش از این بود که به مرحله اجتهاد فردی در کنار اجتهاد جمعی که مرحله دیگری از زند‌گی اوست، روی آورد.

این مجادله یکی از تفاوت‌ها میان عقلانیت فقهی و فکری شیخ و میان عقلانیتی که در آن دوره حساس از ادوار تحول در مسیر حرکت اسلامی حاکم بود، بارز ساخت. دوره‌ای که جوانان در معرض افکار و عوامل گوناگون و احیاناً متضاد و ستیزه‌گر قرار داشتند.

کتاب‌های «نقش ایمان در زند‌گی» و «ویژ‌گی‌های کلی اسلام» از کتاب‌هایی است که ما شاگردان آن را آموختیم. این دو کتاب شیوه خاصی را برای تفکر و خط‌مشی مشخصی را در پرداختن به مسایل مربوط به ثقافت اسلامی، اساس‌گذاری نموده است.

درک شرایط و حالات

حسب مراحلی که شیخ در زند‌گی‌اش سپری کرده و بنا بر تأثیری که بر وضعیت جوانان گذاشته و اثراتی که از اوضاع ایشان پذیرفته، می‌توان کتاب‌های شیخ را به چند دسته تقسیم نمود. یکی از ویژ‌گی‌های شیخ این است که همانند استادش مرحوم شیخ محمد غزالی تأثیرش تنها در گفتار و نوشتار خلاصه نمی‌شود، بلکه با قضایای که جوانان ایجاد می‌کنند، عملاً همگام و شریک می‌شود و این همان چیزی است که امت ما بدان نیاز مبرم دارد و برابر به نیازمندی‌های نوین، تطور می‌یابد.

برخی از کتاب‌هایش، بنیه بنیادین فکر و اندیشه شیخ را تشکیل می‌دهد و همواره قدرت بازدهی را داشته است و اینها همان کتاب‌های نخستین او است، همانند: «نقش ایمان در زند‌گی»، «حلال و حرام در اسلام»، «ویژ‌گی‌های کلی اسلام»، «عبادت در اسلام»، «فقه زکات» که سلسله «حتمیة الحل الاسلامی» هم از همین دست است.

شماری دیگر از کتاب‌ها را به منظور پاسخ‌دهی به نیازمندی‌های حرکت اسلامی نوشته است: «الصحوة الاسلامیة بین الجمود و التطرف»، «آینده حرکت اسلامی و اولویت‌های آن»، «بیداری اسلامی و بحران هویت»، «من اجل صحوة راشدة» و «بیداری اسلامی و مواجهة صحیح با اختلافات ـ فرهنگ اختلاف»

کتاب‌هایی هم در باره بزرگترین حرکت اسلامی (اخوان‌المسلمین) نوشته است، مانند: «تربیت اسلامی و مدرسه حسن‌البنا»، «اخوان المسلمین، هفتاد سال دعوت و جهاد» که اخیرالذکر، تاریخ مختصری است از جماعتی که شیخ زند‌گی‌اش را به حیث فردی فعال و مجتهد ناصح در آن سپری کرده است.

کتاب‌هایی نیز به مباحث و راه‌حل‌های پرداخته که حرکت اسلامی را به خود مشغول می‌داشت، مانند: «اقلیت‌های دینی و راه ‌حل اسلام»، «ظاهرة الغلو فی الدین»، «ارزش وقت در اسلام»، «قرآن منشور زند‌گی»، «فهم صحیح سنت»، «الفتوی بین الانضباط و التسیب» و...

در مباحث فقه و فتوی، علاوه بر کتاب «حلال و حرام در اسلام» کتاب‌های دیگری هم دارد، مانند: «دیدگاه‌های فقهی معاصر ـ در سه جلد»، «تیسیر الفقه»، «فقه الصیام»، «بیع المرابحة للآمر بالشراء کما تجربه المعارف الاسلامیة»، «قضایا معاصرة علی بساط البحث» و «فوائد البنوک هی الرباء المحرم»

شیخ تا کنون بیش از شصت کتاب به رشتة تحریر درآورده و خداوند جل شأنه به آنها برکت زیاد بخشیده است و تا کنون به چندین زبان دنیا ترجمه شده است. دیوان شعری هم به نام «نفحات و لفحات» دارد. ولی در باره‌ی شخصیت‌های اسلامی فقط در باره امام محمد غزالی رحمه الله به نام «الغزالی بین مادحیه و ناقدیه» نوشته است.

نوشته‌های شیخ به حیث استاد و یا رئیس فاکولته شرعیات قطر و... تنها تحقیقات خشک علمی و یا به خاطر سیاه‌ کردن صفحات نیست؛ بلکه او نوشته است تا تأثیر گذارد، تربیت کند، جهت دهد و تصحیح نماید. همچنان که کتاب‌های وی به زند‌گی شور و جهش می‌بخشد و همگام با تغییرات زمان و ارشادگر جوانان است.

همزیستی قرضاوی با جوانان

ما که به عنوان یک نسل، بیش از سه دهه است که شیخ را شناخته‌ایم و تربیت‌یافته دست او هستیم و قیادت جوانان مسلمان را در دانشگاه‌های مصر و سیاحت‌های اسلامی به غرب و تجمعات و جماعت‌های اسلامی در شهر‌ها و روستاهای مصر را به عهده داریم؛ تأثیری که شیخ بالای ما گذاشته، تنها به سبب سخنرانی و کتاب‌هایش نبوده، بلکه بیشترین تأثیری که از او پذیرفته‌ایم، از طریق ملاقات‌های مستقیمی که با او داشته‌ایم و در کنار او زند‌گی کرده‌ایم بوده است.

در طلیعه‌ی دهه هفتم، هنگامی که شیخ تازه در عنفوان پیری پا می‌گذاشت، شبی را در اطاق مشهور ما، که مربوط به دانش‌آموزان دانشگاه قاهره بود، سپری نمود و هنگامی که مرحله پایانی تحصیلاتم را در دانشکده طب «القصی العینی» سپری می‌کردم، با برادرم دکتر حلمی الجزار ـ که دو مرحله بعد از من فارغ شد ـ در آن اطاق به سر می‌بردم و این اطاق مرکز فعالیت‌هایی بود که از اسکندریه تا اسوان امتداد داشت. همچنان که شیخ چندین مناسبت دیگر نیز در جمع جوانان حضور یافت. الگوی شیخ در این باره شیخ محمد غزالی بود که در عروسی برادرم «حلمی» اصرار داشت که عروس و داماد را تا دیارشان «سرس اللیان» واقع ولایت «منوفیه ـ شمال غرب مصر» بدرقه کند.

شیخ هنگامی که مرخصی‌اش را در مصر سپری می‌کرد، ساعاتی طولانی در محل بود و در محله «شبرا» و سپس در شهر «نصر» با ما دیدار داشت. در آن دیدارها، پیرامون بیداری اسلامی و مشکلات جوانان و پلان آینده و جدول ملاقات‌ها و محاضراتش صحبت می‌کردیم.

در دهه‌ی هشتاد در انجمنی که در رهبری اطباء در مصر، مابین شیخ غزالی و شیخ قرضاوی در طرف اسلام‌گراها، و میان دکتر فواد زکریا و فرج فودة (که غیابت داشت) دایر کردم، شیخ تأثیر نامحدودی در توضیح شبهات و تنقیح افکار جوانان پیرامون موضوع بحث: «سکولاریزم در مواجهه با اسلام» داشت.

همزیستی شیخ قرضاوی و حضور فعالش در کنار جوانان، از بزرگترین تأثیر برخوردار بوده است. زیرا گفت‌وگو، پاسخ‌دهی به پرسش‌ها و استفسارها اثر نزدیکتر و عمیق‌تری از سخنرانی و گفتار یک‌ جانبه دارد.

شیخ، هنگامی که حرکت اسلامی آزادی داشت و وضعیت صحی و کثرت مشاغل، به او اجازه می‌داد؛ در اغلب شهرها و دانشگاه‌های مصر ـ از اسکندریه تا سوهاج ـ به گشت ‌و گذار می‌پرداخت.

شبکه‌های تلویزیونی و اینترنت

شیخ قرضاوی در سهم‌گیری در پروگرام‌های دوره‌ای تلویزیون الجزیره و دیگر شبکه‌های تلویزیونی از همگان سبقت داشت. برنامه‌ی هفته‌وار «الشریعة و الحیاة» وی، تأثیر شگرفی ـ به ویژه روی جوانان ـ داشت. و هرچند برخی جوانان وابسته به جریان‌های افراطی، با طرح سؤال‌ها و انتقادهای‌شان قصد مشوش‌ ساختن شیخ را داشتند، اما وی از خلال حلقاتی توانست، عقلانیت و خط فکری معتدل و متسامح را در رویارویی با افراط و تفریط یا سهل‌انگاری و سخت‌گیری به وجود آورد.

همچنان که شیخ در راه‌اندازی سایت «اسلام آن لاین» که حالا برای نشر فرهنگ اسلامی و پی‌گیری اخبار جهان اسلام، یک شبکة گسترده است، بذل مساعی زیاد نمود؛ به همین گونه، شیخ به عنوان اولین فرد، شبکه شخصی برای خود راه انداخت. تا از آن طریق، کتاب‌ها، سخنرانی‌ها، برنامه‌ها و گفتارهایش را به همگان بشناساند و به فتواها و سؤال‌ها پاسخ دهد.

 

و از دیگر عرصه‌های فعالیت شیخ می‌توان اینها را نام برد:

مشارکت در انجمن‌ها و کنفرانس‌های جهانی در شهرهای مختلف دنیا.

عضویت در بسیاری از نهادهای فقهی و علاوتاً تأسیس نهادهای فقهی مورد نیاز مسلمانان، مانند: «المجلس الاروبی للافتاء» و «اتحاد علماء المسلمین»

مشارکت در سازمان‌های خیریه، مانند: «الهیئة الخیریة الاسلامیة العالمیة بالکویت» و...

ترغیب و تشویق جوانان به فعالیت‌های عملی و حرکتی و دوام‌ بخشیدن به آن و ارزش‌گذاری به تلاش‌ها و کارهای‌شان.

خداوند منان شیخ را پاداش نیکو دهد و وی را در صرف مابقی عمرش در راه نفع‌رسانی به نسل‌های بشری و بیداری اسلامی توفیق مرحمت کند. بیداریی که از مرحله انتشار، اعلان، دفاع و هجوم گذشته و به مرحله مسؤولیت و آزمایش افکار و برنامه‌هایش، پا گذاشته است. به راستی چه قدر مرحله دقیقی است و چه تبعات سخت و آزمایش دشواری پیش رو دارد.

 

نوشته: دکتر عصام العریان

ترجمه: ضیاءاحمد فاضلی

مصدر: سایت نوار اسلام

IslamTape.Com

 

 

 

    منبع: سایت نوار اسلام

 

نصیحت و حکمت

ـ « من کتم سره کانت الخیرة فی یدیه».

«هر کس راز خود را بپوشاند، زمام خیر به دست اوست».

ـ «من عرض نفسه للتهمة فلا یلومن من أساء به الظن».

«هر کس خود را در معرض تهمت و سوء ظن قرار دهد، کسی جز خویشتن را سرزنش نکند».

ـ «علیک بإخوان الصدق تعش فی أکنافهم فإنهم زینة فی الرخاء وعدة فی البلاء».

« برای خود برادران نیکی جهت مجالست برگزین، چرا که آنها باعث زینت تو در روزهای خوش و پشتوانه ات در روزهای ناگوار، خواهند بود».

‏منبع: "تاریخ دمشق" (44/359) و "التاریخ الاسلامی" (20/270)‏.

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.