حکم گدایی کردن، و به چه کسی کمک شود و به کی نشود؟
حکم گدایی کردن، و به چه کسی کمک شود و به کی نشود؟ موضوع: متفرقه تاریخ انتشار: 2013-10-15 | بازدید: 1175

متاسفانه تعداد گدایان زیاد شده، بویژه در میان کودکان، و حتی اکثر آنها با بکارگرفتن انواع حیله و ترفند قصد دارند تا پول مردم را جذب کنند، مثلا : بعضی مدعی می شوند که کور اند، درحالیکه مشکل بینایی ندارند، چگونه با این افراد رفتار کنیم؟ آیا به آنها پول دهیم؟ با توجه به اینکه نمی دانیم که آیا صادق اند یا خیر؟ و با اطمینان نمی توان گفت که آیا طرف واقعا محتاج است یا قصد حیله و فریب را دارد، و اگر بالفرض ندانسته به یکی از این حقه بازان کمک کردم آیا گناهی بر من هست یا اجر مساعدت خود را دریافت می کنم؟

 

الحمدلله،

برای احدی جایز نیست که از مردم گدایی کند درحالیکه محتاج و نیازمند نیست، و یا قادر به کسب روزی است. تنها برای بعضی از اصناف مردم مباح است که بقدر نیاز خود گدایی کنند، از جمله : فقیر بی چیز، مردی که بدهکار شده و توانایی بازپرداختش را ندارد، کسی که دچار نابودی و مصیبتی در اموال و دارائی اش شده است.

و در تمام این احوال گدایی کردن بیشتر حد نیاز جایز نیست، علاوه بر آن مشروط شده که او مالک چیزی نباشد که بتواند بوسیله آن رفع نیاز کند، و قدرت و توانایی لازم را هم برای کسب مال و روزی برای تامین معیشت خود نداشته باشد.

ابوداود، ترمذی، نسایی و دارمی از عبد الله بن مسعود روایت می کنند که رسولالله صلی الله علیه وسلم فرمودند : «مَنْ سَأَلَ وَلَهُ مَا یغْنِیهِ جَاءَتْ مَسْأَلَتُهُ یوْمَ الْقِیامَةِ خُدُوشًا أَوْ خُمُوشًا أَوْ کُدُوحًا فِی وَجْهِهِ..». "سلسلة الاحادیث الصحیحة" (499)‏.

یعنی : «هرکس در حالی که کفاف زندگی دارد، تکدی کند، در روز قیامت با صورتی زخمی و خون آلود و داغ شده حشر می شود».

در فتوای علماء هیئت دائمی افتاء درباره گدایی کردن چنین آمده است :

«گدایی کردن از مردم برای فرد محتاجی که به اندازه ای (مال و دارائی) ندارد که کفافش را بکند، و توانایی کسب روزی هم ندارد، جایز است، و به اندازه ای که دفع نیاز و احتاجش را بکند از مردم گدائی کند. اما فرد غیر محتاج، و یا انسان محتاجی که توانایی کسب روزی دارد؛ گدایی کردن برای او جایز نیست، و آنچه که در اینحالت از مردم می گیرد بر وی حرام است؛ به دلیل حدیث قبیصه بن مخارق هلالی رضی الله عنه که گفت : «تَحمَّلْت حمَالَةً فَأَتَیْتُ رَسُولَ اللَّه صَلّی اللهُ عَلَیْهِ وسَلَّم أَسْأَلُهُ فیها، فقال: « أَقِمْ حَتَّی تَأْتِینَا الصَّدَقَةُ فَنأْمُرَ لکَ بِها » ثُمَّ قال: «یاَ قَبِیصَةُ إِنَّ المَسأَلَةَ لا تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثَلاثَةٍ : رَجُلٌ تَحَمَّلَ حمالَةً ، فَحَلَّتْ لَهُ المَسْأَلَةُ حَتَّی یُصیبَها، ثُمَّ یُمْسِک. ورجُلٌ أَصابَتْهُ جائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مالَه، فَحَلَّتْ لهُ المَسأَلَةُ حَتَّی یُصِیبَ قِوَاماً مِنْ عیْش، أَوْ قال: سِداداً مِنْ عَیْش، ورَجُلٌ أَصابَتْهُ فاقَة ، حَتی یقُولَ ثلاثَةٌ مِنْ ذَوی الحِجَی مِنْ قَوْمِه: لَقَدْ أَصَابَتْ فُلاناً فَاقَةٌ ، فحلَّتْ لَهُ المسْأَلةُ حتَّی یُصِیبَ قِواماً مِنْ عَیْش،أَوْ قالَ: سِداداً مِنْ عَیْش، فَمَا سِواهُنَّ مِنَ المَسأَلَةِ یا قَبِیصَةُ سُحْت، یأَکُلُها صاحِبُها سُحْتاً» روایت أحمد، ومسلم، و نسائی، وأبو داود.

یعنی : « مال‌الصلحی را تعهد کردم و نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم آمدم تا از او در این مورد یاری بخواهم، فرمودند: «بمان تا صدقه‌ای به ما برسد و امر کنیم که از آن سهمی به تو داده شود، سپس فرمودند: «ای قبیصه! سؤال (گدایی و از مردم طلب مال کردن) تنها برای سه نفر حلال است: (1) مردی که مال‌الصلحی را برای سازش و آشتی بین دو گروه تعهد کند (یعنی اختلافی میان دو گروه بوقوع بپیوندد و شخص میان شان طرح صلح افگنده برای رفع خصومت مالی را بر ذمه اش نهد. و یا کسی که بقصد آشتی و صلح بین دو نفر ضمانت کسی را کرده است در نتیجه بارقرض و بدهی به گردنش افتاده و از پرداخت آن ناتوان است)؛ سؤال برای او حلال است تا وقتی که به مقصود خود (پولی که تعهد کرده است) می‌رسد و سپس باید از آن خودداری کند و (2) مردی که ضرری به مال او برسد و مال او را از بین ببرد، سؤال برای او نیز حلال است تا هنگامی که زندگی او به سر و سامانی برسد ـ یا فرمودند: در حد کفایت تأمین شود و (3) مردی که فقر و تنگدستی ای بر او وارد آید به اندازه‌ای که سه نفر از خردمندان طایفه‌اش بگویند که : او فقیر شده است، سؤال برای او حلال است تا زندگی او سر و سامانی بگیرد ـ یا فرمودند: در حد کفایت تأمین شود؛ ای قبیصه! در غیر این سه مورد، سؤال و گدایی، حرام است و صاحبش آنرا به حرامی مصرف می‌کند».

و به دلیل حدیث نبوی : « مَنْ سَأَلَ النَّاس تَکَثُّراً فَإِنَّمَا یَسْأَلُ جَمْراً». یعنی : « کسی که برای زیاد شدن مال، گدایی کند، در واقع اخگر آتش (جهنم) را گدایی کرده است (آن مال، اخگر آتش می‌شود)» روایت مسلم .

و حدیث : « لَا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِیٍّ، وَلَا لِذِی مِرَّةٍ سَوِیٍّ». یعنی : «صدقه برای انسان غنی و دارا، و برای کسی که بدن سالم و توانایی کسب روزی دارد حلال نیست» روایت خمسه بجز ابن ماجه و نسائی .

و (در مرد چنین کسی که حق گدائی ندارد ولی گدائی می کند) واجب است وی را نصیحت نمود، و بر علماء لازمست این امر را در خطبه جمعه یا رسانه ها و سایر مواضع برای مردم بیان کنند.

و اما درباره عدم راندن سائل که در این آیه کریمه ذکر شده : « وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ » (ضحی 10). مراد از (راندن) یعنی : سرزنش و بالا بردن صدا بر وی، و (سائل در اینجا) شامل سائل مال و سائل احکام شرعی هر دو می شود، اما این (آیه) دلیل بر منع ارشاد و نصیحت کردن گدای خاطی (که حق گدایی ندارد) نمی شود». " فتاوی اللجنة الدائمة " ( 24 / 377 ) .

شیخ عبد العزیز بن باز ، شیخ عبد الله بن غدیان ، شیخ صالح الفوزان ، شیخ عبد العزیز آل شیخ، شیخ بکر أبو زید .

همچنین از جناب علامه ابن باز درباره حکم دین در مورد گدایی سوال شد؟

ایشان بعد از ذکر حدیث قبصه – که ذکر شد – ادامه می دهد : «پیامبر صلی الله علیه وسلم در این حدیث انواح گدایی مباح را مشخص کردند، و اینکه غیر این موارد حرام است.

پس هرکسی که مقدار (مالی) داشته باشد که مایحتاج او را رفع کند، چه از حقوق ماهیانه باشد، یا تجارت، یا محصول کشاورزی، یا اجاره زمین، یا حرفه ای مثل نجاری یا آهنگری یا زراعت و امثال اینها داشته باشد، در آنصورت گدایی کردن برای وی حرام است.

اما کسی که بدان (یعنی گدایی) نیاز پیدا کند و مجبور شود، ایرادی ندارد که بقدر نیاز گدایی کند، و همینطور کسی که بقصد اصلاح و آشتی بین افراد ضمانتی بر گردن گرفته (و بدهکار شده باشد)، یا (برای تامین) نفقه اهل و عیالش (بدهکار شده)، ایرادی بر وی نیست که برای پرداخت قرض و دَینش گدایی کند». " مجموع فتاوی ابن باز " ( 14 / 320 ) .

 

و اما جدا از این مسئله؛ آنچه که متاسفانه در خیابانها و مساجد و بازار مشاهده می کنیم که عده ای گدا از مردم گدایی می کنند، لزوما تمام آنها محتاج حقیقی نیستند، حتی ثابت شده که بعضی از آنها افراد غنی و دارایی هستند، و یا ثابت شده که گروهی این کودکان را اجیر می کنند تا در شهر پراکنده شوند و از مردم گدایی کرده و سپس آنچه بدست آوردند از آنها می گیرند.

با این وجود؛ این حقایق بدین معنا نیست که در بین گدایان افراد نیازمند و محتاجی نباشد، لذا بنظر ما کسی که قصد دارد به یکی از اینها کمک کند بهتر است بنگرد آیا آثار صداقت را می بیند یا خلاف آنرا؟ اگر کسی پی ببرد که این فرد گدا محتاج نیست، یا بر اساس غلبه ظن به این نتیجه برسد؛ پس چیزی هم به وی ندهد، و اگر پی ببرد که محتاج است یا بر اساس گمان غالب به این نتیجه رسید؛ در آنصورت اگر خواست به او چیزی بدهد. و اگر نتوانست ترجیح دهد که آیا واقعا محتاج هست یا خیر؟ پس می تواند به کمک بکند یا نکند.

هر چند افضل آنست که این افراد را به هیئت های زکات و صدقات تحویل داد تا آنکسانی که قصد پیگیری شئونات زندگی نیازمندان را دارند بتوانند به آنها کمک کنند.

اگر کسی بر این باور بود که فلانی محتاج است و بر این اساس به او کمک مالی کند، ان شاء الله اجر و ثواب صدقه خود را خواهد گرفت، حتی اگر بعدا روشن شود آن شخص محتاج نبوده، و حتی اگر مال زکات هم به او داده باشد ملزم به تکرار ادای زکاتش نیست.

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند : « قَالَ رَجُلٌ لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِی یَدِ سَارِقٍ فَأَصْبَحُوا یَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ عَلَی سَارِقٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِی یَدَیْ زَانِیَةٍ فَأَصْبَحُوا یَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ اللَّیْلَةَ عَلَی زَانِیَةٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی زَانِیَةٍ لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِی یَدَیْ غَنِیٍّ فَأَصْبَحُوا یَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ عَلَی غَنِیٍّ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی سَارِقٍ وَعَلَی زَانِیَةٍ وَعَلَی غَنِیٍّ فَأُتِیَ فَقِیلَ لَهُ أَمَّا صَدَقَتُکَ عَلَی سَارِقٍ فَلَعَلَّهُ أَنْ یَسْتَعِفَّ عَنْ سَرِقَتِهِ وَأَمَّا الزَّانِیَةُ فَلَعَلَّهَا أَنْ تَسْتَعِفَّ عَنْ زِنَاهَا وَأَمَّا الْغَنِیُّ فَلَعَلَّهُ یَعْتَبِرُ فَیُنْفِقُ مِمَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ» بخاری (1355) ومسلم (1022).

یعنی : «یک نفر (از بنی اسرائیل تعهد نمود و) گفت: من صدقه‌ای را می‌بخشم، شب از منزل بیرون رفت و صدقه‌ای را که نذر کرده بود، در دست دزدی قرار داد، صبح مردم گفتند: (فلانی) صدقه‌اش را به یک نفر دزد داده است، آن مرد گفت: خداوندا! سپاس و ستایش سزاوار تو است (و اشتباه از من است) و صدقه دیگری را می‌بخشم، باز شبانگاه با صدقه‌اش بیرون رفت و آن را به زن بدکاره‌ای داد، صبح مردم گفتند: (فلانی) صدقه‌اش را به زنی داده که بدکاره است، آن مرد بعد از سپاس خدا گفت: صدقه دیگری را می‌بخشم، این بار که شب بیرون رفت صدقه‌اش را در دست یک انسان ثروتمندی گذاشت، صبح مردم گفتند: (فلانی) صدقه‌اش را به یک نفر ثروتمند داده است، آن مرد گفت: خداوندا! سپاس و عظمت برای تواست واین اشتباه از من است که صدقه‌ها را به انسانهای دزد و بدکاره و ثروتمـند می‌دهم، و غمگین شد، شب در خواب به او گفته شد (غمگین مشو صدقه‌هایت مورد قبول واقع شده است) امّا صدقه‌ای که به آن دزد داده‌ای امید است که به وسیله آن از دزدی دست بکشد، صدقه دومی هم ممکن است موجب شود که آن زن بدکاره از عمل بد خود توبه کند، صدقه‌ای که به مرد ثروتمند داده‌ای شاید باعث عبرت او گردد و از آن ببعد از ثروتی که خدا به او بخشیده است، ببخشد».

علامه ابن عثیمین می گوید : «اگر انسان گمان غالب داشته باشد که آنکسی که به او پول داده مستحق زکات است؛ زکاتش درست است، چه شخص گیرنده گدا باشد و یا بر هیئت انسان فقیر باشد؛ کفایت می کند، حتی اگر بعدا معلوم شود آن شخص غنی و دارا بوده، باز زکات درست است، و برای همین وقتی آن مرد (ندانسته) به انسان ثروتمندی صدقه داد و صبح مردم می گفتند : امشب به فرد ثروتمندی صدقه داده شد، (در خواب) به صدقه دهنده – که از صدقه خود به آن شخص غنی پشیمان بود – گفته شد : «صدقه تو قبول است»، الله متعال هیچ نفسی را جز به اندازه تواناییش ملکف نمی کند، ما ملزم نیستیم که درباره (احوال) انسان تحقیق کنیم تا حتما به حد یقین برسیم، این کار قابل گذشت و یا کاری دشوار است، مادام که گمان غالب شما بر این قرار گرفت که این شخص مستحق زکات است، پس به او بده، و اگر (بعدا) برای شما روشن شد که مستحق نیست، زکات شما مقبول است، و سپاس برای خدا».

" اللقاء الشهری " ( 71 / السؤال رقم 9 ) .

مصدر : سایت (الإسلام سؤال وجواب).

 

    منبع: سایت جامع فتاوی اهل سنت (IslamPP.Com)

 

نصیحت و حکمت

آرزوهای ذکر شده در قرآن

 

آیا می دانید آرزوهای ذکر شده در قرآن کریم چه هستند؟!

ای کاش خاک بودم!

ای کاش برای زندگی خویش (خیرات و حسناتی) پیشاپیش می ‌فرستادم!

ای کاش کارنامه ی اعمالم به من داده نمی شد!

ای وای ای کاش فلانی را به دوستی نمی گرفتم!

ای کاش از الله و رسولش اطاعت می کردم!

ای کاش با رسول الله راهی را برگزیده بودم!

ای کاش من هم با آنها بودم و به کامیابی بزرگی نائل می شدم!

تمام این ها آروزهای مردگان هستند که ما می توانیم الآن این ها را به دست آوریم.

پس تا زمانی که زنده هستیم قبل از از دست دادن فرصت آن ها را به دست آوریم.

 

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.