تواضع
تواضع موضوع: آداب و اخلاق تاریخ انتشار: 2013-06-19 | بازدید: 626

تواضع
 

حکایت می شود که یک روز مهمانی بر خلیفه عمر بن عبد العزیز وارد شد، در حین نشستن آن ها چراغ خاموش شد. عمر بن عبدالعزیز برخاست و آن را روشن نمود. مهمان گفت: یا امیر المؤمنین، چرا من و یا یکی از خدمتکاران را به این کار دستور ندادید؟ خلیفه پاسخ داد: برخاستم و عمربن عبدالعزیز بودم و برگشتم و هنوز همان عمر هستم و چیزی از من کاسته نشده است. بهترین انسان ها متواضع ترین آنان هستند.

 * تعریف می کنند که ابوبکر صدیق -رضی الله عنه- اغلب برای برخی دختران مدینه شیر می دوشید. زمانی که زمامدار امر خلافت شد، آن دختران گفتند: او اکنون خلیفه است و دیگر برای ما شیر نخواهد دوشید. ولی او همچنان به کمک آنان می رفت و به خاطر مقامی که داشت تغییری نکرده بود. حضرت ابوبکر-رضی الله عنه- به کلبه ی پیرزنی رفته و کلبه را برایش جارو نموده و به نظافت آن می پرداخت، برایش غذا آماده نموده و کارهایش را انجام می داد.

برای مشایعت لشگر مسلمین، که برای نبرد با روم و به فرماندهی اسامه بن زید -رضی الله عنه- در حرکت بود، حضرت ابوبکر -رضی الله عنه- از شهر خارج شده و پیاده می رفت و اسامه سوار بر مرکب خویش، تا آنکه اسامه گفت: ای خلیفه رسول الله، یا سوار شوید و یا آنکه من پیاده خواهم شد. حضرت ابوبکر رضی الله عنه فرمود: قسم به خدا که نه من سوار شده و نه تو پیاده خواهی شد. چه می شود اگر پاهای من لحظاتی در راه خداوند غبارآلود گردند.


* امیر المؤمنین عمر بن خطاب -رضی الله عنه- کیسه ی آرد را بر پشت خود نهاده و به خانه ی زنی می برد که برای کودکان یتیم خویش غذایی سراغ ندارد و برایش آتش روشن نموده و تا وقتی در آن می دمد تا خوب شعله ور شود و تا همه ی کودکان غذا خورده و سیر گردند از آنجا نمی رود.

* تعریف می کنند که روزی مردی از سرزمین فارس نامه ای را از جانب پادشاه کسری برای خلیفة عمر بن خطاب رضی الله عنه آورد. وقتی وارد مدینه شد، سراغ کاخ خلیفه را گرفت. به او گفتند که خلیفه کاخ ندارد، مرد از این خبر یکه خورد و به همراه یکی از مسلمانان بسوی مکانی که خلیفه در آنجا بود راه افتاد. در حینی که در اطراف مدینه دنبال خلیفه می گشتند، مردی را یافتند که در زیر درختی خوابیده بود. مرد مسلمان گفت: این همان امیر المؤمنین عمر بن خطاب است. با دیدن خلیفه ی مسلمین که پادشاهان فارس و روم در برابرش سرفرود آورده بودند، تعجب مرد چند برابر شد و گفت: در حکومت خود عدالت برقرار نمودی و امنیت ایجاد کردی و (به آسودگی) خوابیدی ای عمر!
* یک روز بزرگان قریش در حضور سلمان فارسی، که امیر مدائن بود، نشسته بودند و به خویش نازیده و هر کدام از مال و ثروت و حسب و نسب یا مقام خویش تعریف می نمود، سلمان به آنان فرمود: اما من، ابتدا نطفه ای نجس بودم و سپس به مرداری بوگرفته تبدیل شده و آنگاه ترازو را بگذارند و اگر سنگین بود بزرگوار هستم و اگر سبک بود فرومایه ای بیش نیستم!


* تواضع به چه می گویند؟
تواضع یا فروتنی خود را برتر و بالاتر از کسی ندانستن است، در عوض فرد مسلمان باید هرکس را چه فقیر و چه ضعیف و چه در مقامی پایین تر از خودش، بزرگ بدارد. خداند متعال همه ما را به فروتنی امر نموده و می فرماید: {واخفض جناحک لمن اتبعک من المؤمنین} [شعراء: 215] یعنی: " و برای آن مؤمنانی که تو را پیروی کرده‏اند بال خود را فرو گستر!"، منظور تواضع و فروتنی در برابر تمام انسان ها است. همچنین می فرماید: {تلک الدار الآخرة نجعلها للذین لا یریدون علوًا فی الأرض ولا فسادًا والعاقبة للمتقین} [قصص: 83] یعنی: " آن سرای آخرت را برای کسانی قرار می‏دهیم که در زمین خواستار برتری و فساد نیستند و فرجام [خوش] از آن پرهیزگاران است."
از فضیل بن عیاض درباره ی تواضع سؤال شد. او پاسخ داد: آن است که در برابر حق سرفرود آورده و بدان تن دردهد حتی اگر آن را از کودکی خردسال بشنود آن را بپذیرد و یا اگر از نادان ترین مردم بشنود آن را قبول دارد.

حضرت ابوبکر -رضی الله عنه- می گوید: هیچکسی از مسلمانان دیگری را کوچک نداند، چرا که کوچکترین مسلمانان در نزد خداوند بزرگ است.


چنانچه گفته اند: فروتنی، تاجی است بر سر انسان.

تواضع رسول خدا صلی الله علیه و سلم:

خداوند متعال به پیامبرش صلی الله علیه و سلم اختیار داد تا میان آنکه چیامبری بنده یا پیامبری پادشاه باشد یکی را برگزیند، پیامبر صلی الله علیه و سلم بدلیل تواضعی که داشت پیامبر و بنده بودن را برگزید.

تواضع از بارزترین خصوصیات اخلاقی حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم بود. نمونه های بسیاری از فروتنی و تواضع آن حضرت صلی الله علیه و سلم موجود است از جمله ی آن ها:

یکبار از حضرت عائشه -رضی الله عنها- سؤال شد: پیامبر صلی الله علیه و سلم در میان خانواده اش چگونه رفتار می کرد؟ پاسخ داد: « کان فی مهنة أهله (یساعدهم)، فإذا حضرت الصلاة قام إلی الصلاة.» [بخاری] یعنی: " ایشان به کار خانه ی خویش مشغول بودند(آنان را کمک می نمود) و چون هنگام نماز می رسید، به نماز برمی آمدند."
آن حضرت صلی الله علیه و سلم خود شیر گوسفندان را دوشیده، کفش هایش را می دوخت، جامه اش را وصله می زد، با خدمتکارش غذا می خورد، خود از بازار وسایل می خرید و با دستان خویش حملشان می کرد، در سلام کردن بر طرف مقابل پیشی می گرفت و با او دست می داد، برای او فرقی نمی کرد که آن شخص کوچک باشد یا بزرگ، سیاه باشد یا سرخ و بنده باشد یا آزاد. آن حضرت صلی الله علیه و سلم خود را از یارانش جدا نکرده و در کارها چه کم و چه زیاد با آنان همکاری می نمود.
زمانی که پیامبر صلی الله علیه و سلم مکه را فتح کردند، درحالی وارد آن شدند که سر خویش را بخاطر تواضع در برابر پروردگار جهانیان چنان به زیر افکنده بود که چیزی نمانده بود به پشت شترش برسد. سپس آن حضرت صلی الله علیه و سلم همه ی اهل مکه را بخشیده و از آنان درگذشت و فرمود: (اذهبوا فأنتم الطلقاء) یعنی: "بروید که شما همه آزادید."[سیرة ابن هشام] .

 

انواع تواضع:

تواضع ممکن است در رابطه با خداوند یا در ارتباط فرستاده ی او و دیگر مردم باشد. انسان مسلمان در ارتباط با خداوند فروتنی پیشه می کند تا اعمال ود را قبول فرماید و در برابر او نهایت خضوع و فروتنی را پیش می گیرد. در مقابل اوامر او نه چون و چرا نموده و نه با افکار یا امیال خویش در برابر آن می ایستد. همچنین در ارتباط با رسول الله صلی الله علیه و سلم با تمسک به سنت و راهنمایی هایش تواضع و فروتنی اختیار نموده با ادب و فرمانبری از وی پیروی نموده و در اوامر و نواهی با وی مخالفت نمی کند.

انسان مسلمان در رابطه با مردم رفتاری متواضع داشته و بر آنان فخر نمی ورزد. حرمت و ارج آنان را، در هر رتبه و پایه ای که باشند، نگاه می دارد. سخن حق را قبول داشته و بدان گردن می نهد حال گوینده ی آن هرکه باشد فرقی نمی کند.

 

فضیلت تواضع:

تواضع خصلتی پسندیده است که بیانگر پاکی نفس انسان بوده و به سوی محبت و دوستی و برابری میان مردم رهنمون گشته و باعث گسترش همبستگی میان آنان و کنار رفتن کینه و حسادت و دشمنی از قلب هایشان می گردد. مهم تر از همه اینکه تواضع مایه ی خوشنودی خداوند سبحان می باشد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم فرموده است: (ما نقصت صدقة من مال، وما زاد الله عبدًا بعفو إلا عزًّا، وما تواضع أحد لله إلا رفعه الله) [مسلم] یعنی: " هیچ صدقه مال را کم نساخت، و خدا هیچ بنده ای را به عفو جز عزت نیفزود، و هیچکس برای خدا فروتنی نکرد، مگر اینکه خداوند او را بلند مرتبه نمود."

همچنین آن حضرت صلی الله علیه و سلم می فرماید: (مَنْ تواضع لله رفعه الله) [ابونعیم] یعنی: "هرکه بخاطر خداوند فروتنی کند، خداوند او را بلند مرتبه گرداند." و نیز فرموده است: (إن الله تعالی أوحی إلی أن تواضعوا حتی لا یفخر أحد علی أحد ولا یبغی أحد علی أحد) [مسلم] یعنی: " هر آئینه خداوند بمن وحی نمود که فروتنی کنید تا کسی بر کسی ستم نکند و کسی بر کسی ننازد."
 

وقال الشاعر:

إذا شــِئْتَ أن تَـزْدَادَ قَـدْرًا ورِفْـــعَــةً
فَلِنْ وتواضعْ واتْرُکِ الْکِبْـرَ والْعُجْـــبَا

معنی شعر: "اگر خواهی که قدر و جاه تو افزون بگردد

فروتن باش و نرمی ورز و بکاه از فخر و نازت "

 

مترجم: مسعود

مصدر: سایت نوار اسلام

IslamTape.Com


 

 

 

    منبع: سایت نوار اسلام

 

نصیحت و حکمت

 

سپاس الله تعالی

 

فقیه محدث ابومطرف عبدالملک بن مروان القَنَازعی قرطبی مؤلف "تفسیر الموطأ" متوفی 413 هـ می فرماید:

"در مصر بودم و در نماز عید با مردم شرکت کردم. همه به سوی آنچه که آماده کرده بودند رفتند و من به سوی رود نیل به راه افتادم. با خود چیزی برای خوردن جز باقی مانده ی ترمسی که در خرقه ام بود، نداشتم. بر ساحل نشستم و شروع به خوردن آن کردم و پوسته هایش را به مکانی می انداختم.

با خود گفتم:

امروز که در مصر، عید است آیا کسی با حالی بدتر از حال من هم یافت می شود؟!

چیزی نگذشت که سرم را بلند کرده و به جلو خود نگاه کردم، مردی را دیدم که پوسته های ترمسی را که در آنجا انداخته بودم را بر می داشت و می خورد!

پس دانستم که آن هشداری است از سوی الله عزوجل.! پس او را سپاس گفتم.

 

[به نقل از کتاب "المغرب فی حلی المغرب" تألیف: لابن سعید المغربی الأندلسی متوفی 685 هـ، 1 – 171].

 

 

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.