آیا امهات المومنین تنها مادر مردان مؤمن هستند یا مادر زنان هم محسوب می شوند؟
آیا امهات المومنین تنها مادر مردان مؤمن هستند یا مادر زنان هم محسوب می شوند؟ موضوع: مادران مومنان تاریخ انتشار: 2013-08-01 | بازدید: 1108

در کتاب سنن کبری نوشته شده است که عائشه صدیقه همسر پیامبر خطاب به یک زن که او را مادر صدا کرد میگوید من مادر مردان شما هستم نه مادر تو؟

ایا این حدیث صحیح است؟

در چه موردی عائشه این سخن رو میگویند؟

آیا با این حساب زنان مؤمن نباید به همسران پیامبر بگویند مادر؟

 

الحمدلله،

بیهقی در "سنن الکبری" (7 / 70) از مسروق از عایشه رضی الله عنه روایت کرده: «ان امرأة قالت لها یا امه فقالت انا ام رجالکم لست بامک».

یعنی: «زنی خطاب به عایشه گفت: ای مادر! و عایشه پاسخ داد: من مادر مردهای شما هستم و مادر تو نیستم».

و باز ابونعیم اصفهانی در کتاب " مسانید أبی یحیی فراس" (ص 85) از شعبی از مسروق روایت کرده: «أَنَّ امْرَأَةً قَالَتْ لِعَائِشَةَ: یَا أُمَّهْ، فَقَالَتْ: إِنِّی لَسْتُ أُمَّکِ، إِنَّمَا أَنَا أُمُّ رِجَالِکُمْ».

یعنی: زنی خطاب به عایشه گفت: ای مادر! عایشه گفت: من مادر تو نیستم، من تنها مادر مردان شما هستم.

علامه ابواسحاق حوینی از محدثین معاصر در کتاب " تَنْبِیهُ الهَاجِدْ إلَی مَا وَقَعَ مِنَ النَّظَرِ فی کُتُبِ الأَمَاجِدِ" (522) می گوید: «سند این روایت صحیح است.. همچنین ابن سعد در "الطبقات" (8 / 67) مشابه آنرا روایت کرده که سند آن هم صحیح است، ولی طرقهای دیگری هم وارد شده که ضعیف هستند».

اما این سخن عایشه رضی الله عنه – هرچند که با سند صحیح از ایشان نقل شده است – ولی علما و فقهای اسلام از دیرباز اختلاف نظر داشتند که آیا همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم تنها مادر مردان مسلمان هستند و یا زنان هم داخل می شوند؟ و مبنای این اختلاف نظر بخاطر یک قاعده اصولی است و آن اینکه: «آیا خطاب قرآن به مردان، شامل زنان هم می شود؟» مثلا وقتی الله متعال در آیات متعدد با صیغه مذکر می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ ..» آیا خطاب باری تعالی از «کسانی که ایمان آورده اید..» تنها برای مردان است یا شامل زنان هم می شود؟ که البته نظر صحیح آنست شامل زن و مرد می شود.

بعضی از علما مانند ابنُ العربی در "أحکام القرآن" (3 / 1509) نظر عایشه رضی الله عنها را ترجیح داده اند، ولی جمهور اهل علم گفتند: سخن عایشه رضی الله عنه نظر فقهی ایشان بوده، و همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم مادر زنان و مردان مسلمان هستند، چنانکه الله متعال خطاب به مسلمانان می فرماید: « النَّبِیُّ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ» (احزاب 6).

یعنی: «پیامبر به‌ مؤمنان‌ از خودشان‌ سزاوارتر است و همسرانش‌ مادران‌ ایشانند».

بدون تردید مراد از « المؤمنین » در این آیه یعنی مردان و زنان مومن، زیرا نمی توان گفت که پیامبر تنها به مردان مومن نسبت به خودشان سزاوارتر است، و لفظ « المؤمنین » هرچند مذکر است اما خطاب شامل زن و مرد است، یعنی: «پیامبر به‌ مردان و زنان مؤمن از خودشان‌ سزاوارتر است و همسرانش‌ مادران‌ مردان و زنان مومن هستند».

امام قرطبی در تفسیرش ضمن تفسیر آیه می گوید: «مردم اختلاف کردند که آیا زنان پیامبر صلی الله علیه وسلم مادر کردان و زنان هستند یا تنها خاص مردان می باشند؟ دو قول در این باره وارد شده است، از شعبی از مسروف از عایشه رضی الله عنها روایت شده که: زنی به او گفت: ای مادر! عایشه گفت: من مادر تو نیستم، بلکه تنها مادر مردان شما هستم..» سپس خود قرطبی از بین دو قول وارده نظر عموم را ترجیح می دهد که آنها مادر زنان و مردان هستند و سپس می گوید: « اگر این سخن عایشه صحیح باشد دلیل بر ترجیح (این مسئله نزد وی) می باشد، و اگر هم انتساب سخن به عایشه صحیح نباشد، پس استدلال به آن برای تخصیص آیه 6 احزاب ساقط می شود». تفسیر قرطبی (14 / 123).

و آنچه که نظر جمهور علما را تایید می کند مبنی براینکه عایشه – در مقام یک مجتهد و فقیه – نظر خود را بیان داشته و لزوما رای او صحیح نیست، روایتی دیگری است که ابن سعد در "الطبقات الکبری" (8/200) از محمد بن عمر از ثوری از فراس از شعبی از مسروق نقل کرده که گفت: «قالت امرأة لعائشة: یا أمه. فقالت لها عائشة: أنا أم رجالکم ولست أم نسائکم. قال الواقدی: فذکرت ذلک لعبد الله بن موسی المخزومی فقال: أخبرنی مصعب بن عبد الله بن أبی أمیة عن أم سلمة زوج النبی، صلی الله علیه وسلم، أنها قالت: أنا أم الرجال منکم والنساء».

یعنی: «زنی به عایشه گفته است ای مادر! و عایشه گفت : من مادر مردان شمایم نه مادر زنهای شما. واقدی گوید این حدیث را برای عبد الله بن موسی مخزومی گفتم، او گفت مصعب بن عبد الله بن ابی امیه از ام سلمه همسر پیامبر صلی الله علیه وسلم مرا خبر داد که می گفت : من مادر زنان و مردان شمایم».

که در اینجا ام سلمه رضی الله عنه برخلاف نظر عایشه رای داده و می فرماید: مادر زنان و مردان شما هستم.

علامه ابواسحاق حوینی در کتاب " تَنْبِیهُ الهَاجِدْ إلَی مَا وَقَعَ مِنَ النَّظَرِ فی کُتُبِ الأَمَاجِدِ" (522) می گوید: «و این رای (ام سلمه) صحیح است که آیه 6 احزاب نیز بر آن دلالت می کند، الله متعال فرموده: « النَّبِیُّ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ» «پیامبر به‌ مؤمنان‌ از خودشان‌ سزاوارتر است و همسرانش‌ مادران‌ ایشانند» لفظ (المؤمنین) در این آیه بطور قطع شامل مردان و زنان هست، و لفظ (و أزواجه) جمع است که بر کلمه (المؤمنین) وارد شده است، حافظ ابن حجر در "فتح الباری" (1/18) گفته: و این قول راجح است که قرطبی و عامه مفسرین نیز آنرا ترجیح داده اند، و مادر بودن امهات المؤمنین تنها از جهت حرمت و توقیر است، ضمن اینکه نکاح آنان حرام است، ولی خلوت کردن با آنها آنچنان که با مادر خود جایز است با آنان جایز نبوده..

و در انتها علامه ابو اسحاق می گوید: آنچه که جمهور اهل علم بر آن هستند صحیح است، والله اعلم».

خلاصه اینکه: بر طبق آیه 6 سوره احزاب، همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم از باب بزرگداشت و احترام آنان مادران مومنان هستند، و مومنان شامل زنان و مردان هر دو می شود، و آنچه که به عایشه رضی الله عنها نسبت داده شده حمل بر نظر فقهی ایشان داده شده، و نظر درست تر رای ام سلمه رضی الله عنها دیگر همسر گرامی پیامبر صلی الله علیه وسلم است، چنانکه اکثر اهل علم آنرا ترجیح داده اند، و البته لازم به یادآوری است که: مراد از اینکه زنان پیامبر صلی الله علیه وسلم مادر مومنان هستند، یعنی در استحقاق‌ تعظیم‌ و احترام و ممنوعیت نکاح آنها برای مردان همچون مادر آنان است، و لذا بعضی گفتند: نسبت مادر بودن ازواج نبی برای مردان هم از جهت احترام و تعظیم و ممنوعیت نکاح است، و نسبت مادربودنشان برای زنان تنها از جهت احترام و تعظیم آنهاست و چه بسا عایشه رضی الله عنه خواسته این تفاوت را به آن زن یادآور شود، والله اعلم

 

وصلی الله علی نبینا محمد وعلی اله وصحبه وسلم

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com

 

    منبع: سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت IslamPP.Com

 

نصیحت و حکمت

آرزوهای ذکر شده در قرآن

 

آیا می دانید آرزوهای ذکر شده در قرآن کریم چه هستند؟!

ای کاش خاک بودم!

ای کاش برای زندگی خویش (خیرات و حسناتی) پیشاپیش می ‌فرستادم!

ای کاش کارنامه ی اعمالم به من داده نمی شد!

ای وای ای کاش فلانی را به دوستی نمی گرفتم!

ای کاش از الله و رسولش اطاعت می کردم!

ای کاش با رسول الله راهی را برگزیده بودم!

ای کاش من هم با آنها بودم و به کامیابی بزرگی نائل می شدم!

تمام این ها آروزهای مردگان هستند که ما می توانیم الآن این ها را به دست آوریم.

پس تا زمانی که زنده هستیم قبل از از دست دادن فرصت آن ها را به دست آوریم.

 

نظر سنجی

شما به کدام بخش سایت بیشتر مراجعه میکنید؟









      

گالری تصاویر
  • قرآن

    قرآن

  • حدیث

    حدیث

  • دعا

    دعا

Close

برای دریافت مطالب جدید سایت لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.